ગુજરાતે ખેતીની મશીનરી ખરીદવાની સમયમયાદા લંબાવી છે
Source:social-news-xyz ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
કૃષિ ઉત્પાદકતા અને આવક વધારવા માટે કૃષિ યાંત્રિકીકરણ અત્યંત આવશ્યક છે. GPSC પરીક્ષાઓમાં, ગ્રામીણ વિકાસ અને અર્થતંત્ર વિભાગ હેઠળ રાજ્યના વિશિષ્ટ પોર્ટલ જેમ કે i-Khedut, કૃષિ યોજનાઓ અને યોજનાના ચોક્કસ માપદંડો અથવા અંદાજપત્રીય જોગવાઈઓ અંગે વારંવાર પ્રશ્નો પૂછવામાં આવે છે.
સારાંશ
ગુજરાતના કૃષિ મંત્રી જીતુ વાઘાણીએ FY 2026-27 માટે મુખ્યમંત્રી યાંત્રિકીકરણ યોજના હેઠળ કૃષિ ઓજારોની ખરીદી માટે 15 દિવસની મુદત લંબાવવાની જાહેરાત કરી છે. રાજ્યના i-Khedut પોર્ટલ દ્વારા એકસાથે અરજીઓ મંજૂર થયા બાદ ઊંચી માંગને કારણે ઉત્પાદનમાં થયેલા વિલંબના ઉકેલ માટે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે, રાજ્યએ યાંત્રિકીકરણ યોજના માટે Rs 750 કરોડથી વધુ અને ખાસ કરીને ટ્રેક્ટર સહાય માટે Rs 800 કરોડની ફાળવણી કરી છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં, 'Make in India' અને 'Aatmanirbhar Bharat' પહેલોને અનુરૂપ કૃષિ યાંત્રિકીકરણને વેગ આપવા માટે, 2 લાખથી વધુ ખેડૂતોને ટ્રેક્ટર ખરીદવા માટે Rs 1,191.94 કરોડ સીધા જ ચૂકવવામાં આવ્યા છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- ગુજરાત સરકારે વર્ષ 2026-27 માટે મુખ્યમંત્રી કૃષિ યાંત્રિકીકરણ યોજના હેઠળ પાત્ર ખેડૂતો માટે કૃષિ ઓજારો અને ટ્રેક્ટર સંચાલિત સાધનો ખરીદવાની સમયમર્યાદા 15 દિવસ લંબાવી છે.
- આ મુદત વધારો ખેડૂતો, MLAs, MPs અને ઉત્પાદકોની રજૂઆતોને પગલે કરવામાં આવ્યો છે, કારણ કે મોટી સંખ્યામાં અરજીઓની એકસાથે મંજૂરી મળવાના કારણે ઉત્પાદકો માટે સમયસર સાધનો પહોંચાડવામાં સપ્લાય-ચેઈનની અડચણો ઊભી થઈ હતી.
- રાજ્યે ચાલુ નાણાકીય વર્ષ (2026-27) માટે મિકેનાઇઝેશન યોજના હેઠળ રૂ. 750 કરોડથી વધુની ફાળવણી કરી છે.
- યોજના હેઠળ ડિજિટલ i-Khedut પોર્ટલ દ્વારા અરજીઓ આમંત્રિત કરવામાં આવી હતી અને તેની પ્રક્રિયા કરવામાં આવી હતી, જે ખેડૂતો માટે સિંગલ-વિન્ડો ઇન્ટરફેસ તરીકે કાર્ય કરે છે.
- આ ઉપરાંત, 2026-27માં ટ્રેક્ટર સહાય માટે Rs 800 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. અગાઉના પાંચ નાણાકીય વર્ષો દરમિયાન, રાજ્ય સરકારે ટ્રેક્ટર ખરીદી માટે 2,01,605 ખેડૂતોને સીધા જ Rs 1,191.94 કરોડ પૂરા પાડ્યા છે.
- આ યોજના સ્થાનિક ઉત્પાદનને ટેકો આપે છે, જે સ્વદેશી કૃષિ સાધનોનું ઉત્પાદન કરવા માટેના 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' અને 'આત્મનિર્ભર ભારત' ના રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યો સાથે સુસંગત છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
મુખ્યમંત્રી યાંત્રિકીકરણ યોજના
કૃષિ યાંત્રિકીકરણને વેગ આપવા માટે આધુનિક કૃષિ યંત્રો ખરીદવા ખેડૂતોને નાણાકીય સબસિડી (₹1,200 થી ₹11,00,000 સુધીની) પ્રદાન કરતી ગુજરાત સરકારની એક યોજના.
UPSC context
GS Paper-III (અર્થતંત્ર અને કૃષિ): રાજ્યની કૃષિ યોજનાઓ અને કૃષિ આધુનિકીકરણના પ્રયાસોની સમજણનું પરીક્ષણ કરે છે.
આઇ-ખેડૂત પોર્ટલ
ગુજરાતનું કેન્દ્રિયકૃત, સિંગલ-વિન્ડો ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ જે ખેડૂતોને 60 થી વધુ કૃષિ, બાગાયત અને પશુપાલન સબસિડી યોજનાઓ માટે પારદર્શક રીતે ઓનલાઇન અરજી કરવાની સુવિધા આપે છે.
UPSC context
GS Paper-II & III (E-Governance & કૃષિ): ગ્રામીણ ક્ષેત્રમાં ડિજિટલ હસ્તક્ષેપો અને સેવા વિતરણનું મૂલ્યાંકન કરે છે.
મેક ઇન ઇન્ડિયા
ઘરેલું ઉત્પાદનને વેગ આપવા, નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવા અને મજબૂત ઔદ્યોગિક માળખાકીય સુવિધાઓનું નિર્માણ કરવા માટે 2014માં શરૂ કરાયેલી એક રાષ્ટ્રીય ફ્લેગશિપ પહેલ, જે કૃષિ યંત્રોના સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહિત કરે છે.
UPSC context
GS પેપર-III (ભારતીય અર્થતંત્ર): ઉત્પાદન નીતિઓ અને ટેકનોલોજીના સ્વદેશીકરણનું મૂલ્યાંકન કરે છે.
આત્મનિર્ભર ભારત
સ્થાનિક ઉત્પાદન, સપ્લાય ચેઈન સ્થિતિસ્થાપકતા અને આધુનિક કૃષિ ટેકનોલોજી પર ભાર મૂકીને મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં આત્મનિર્ભરતાને પ્રોત્સાહન આપતું, 2020માં શરૂ કરાયેલું એક વ્યાપક રાષ્ટ્રીય વિઝન.
UPSC context
GS Paper-III (ભારતીય અર્થતંત્ર): આત્મનિર્ભરતાની વ્યૂહરચનાઓ અને માળખાકીય આર્થિક સુધારાઓની સમજણ ચકાસે છે.
ગુજરાત કૃષિ વિભાગ
ગુજરાતમાં કૃષિ નીતિઓનું આયોજન કરવા, કૃષિ સબસિડીનું સંચાલન કરવા અને ટકાઉ ગ્રામીણ તેમજ બાગાયતી વિકાસને વેગ આપવા માટે જવાબદાર રાજ્ય સરકારનો વિભાગ.
UPSC context
GS Paper-III (ગુજરાત અર્થતંત્ર અને કૃષિ): પ્રાથમિક ક્ષેત્ર માટે વહીવટી તંત્ર અને સંસ્થાકીય સહાયનું મૂલ્યાંકન કરે છે.
પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ
કેન્દ્ર પુરસ્કૃત SMAM ની સાથે ગુજરાતના તમામ તાલુકાઓમાં મુખ્યમંત્રી યાંત્રિકીકરણ યોજના એકસમાન રીતે અમલમાં મૂકવામાં આવે છે.
પુનરાવર્તન ટાળવા માટે, રાજ્યની યોજના વાસ્તવમાં એવા 208 તાલુકાઓને બાકાત રાખે છે જ્યાં કેન્દ્ર પુરસ્કૃત 'સબ-મિશન ઓન એગ્રીકલ્ચરલ મિકેનાઇઝેશન' (SMAM) સક્રિય રીતે કાર્યરત છે.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
કૃષિ યાંત્રિકીકરણ પરનું સબ-મિશન (SMAM) શું છે?
- મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય: ઓછી કૃષિ શક્તિની ઉપલબ્ધતા ધરાવતા વિસ્તારોમાં અને નાના/સીમાંત ખેડૂતોમાં કૃષિ યાંત્રીકીકરણને પ્રોત્સાહન આપે છે.
- કસ્ટમ હાયરિંગ: નાના ખેડૂતો માટે વ્યક્તિગત માલિકીના ઊંચા મૂડી ખર્ચને સરભર કરવા માટે કસ્ટમ હાયરિંગ સેન્ટર્સ (CHCs) ને પ્રોત્સાહન આપે છે.
- ભંડોળની પદ્ધતિ: કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે 60:40 ના પ્રમાણભૂત ખર્ચ-ભાગીદારી ગુણોત્તર સાથે કેન્દ્ર પ્રાયોજિત યોજના તરીકે અમલમાં મૂકવામાં આવી છે.
ડિજિટલ ગવર્નન્સમાં ગુજરાતના i-Khedut પોર્ટલની ભૂમિકા શું છે?
- સિંગલ-વિન્ડો પોર્ટલ: કૃષિ અને સંલગ્ન સબસિડી માટે પેપરલેસ અરજી, મંજૂરી અને ટ્રેકિંગની સુવિધા આપતા એકીકૃત ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ તરીકે કાર્ય કરે છે.
- DBT એકીકરણ: ખેડૂતોના બેંક ખાતામાં રાજ્યની સબસિડીના પ્રત્યક્ષ લાભ હસ્તાંતરણ (DBT) ને સક્ષમ કરે છે, જે વચેટિયાઓ અને લીકેજને ન્યૂનતમ કરે છે.
આંતર-વિષય પેટર્ન
ઈ-ગવર્નન્સ + પ્રત્યક્ષ લાભ હસ્તાંતરણ (DBT)
i-Khedut જેવા પ્લેટફોર્મ દર્શાવે છે કે કેવી રીતે ડિજિટલ સિંગલ-વિન્ડો પોર્ટલ વહીવટી અવરોધોને દૂર કરે છે, જે શાસનમાં ICT અને ગ્રામીણ કલ્યાણ પરના GPSC Mains GS-2 ના પ્રશ્નોને પ્રેરે છે.
કૃષિ યાંત્રીકીકરણ બનામ નાની જમીનજોતો
ગુજરાતમાં જમીનનું વધુ પડતું વિભાજન વ્યક્તિગત મશીનરીની માલિકી સમક્ષ પડકાર ઊભો કરે છે, જે આર્થિક વ્યવહારક્ષમતા માટે રાજ્યની સબસિડી યોજનાઓ અને કસ્ટમ હાયરિંગ સેન્ટર્સને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે.
CSS SMAM ની કવરેજ મર્યાદાઓની ગુજરાતની રાજ્ય-પ્રાયોજિત કૃષિ યાંત્રીકીકરણ યોજનાના માપદંડો સાથે સરખામણી કરતા પ્રશ્નોની અપેક્ષા રાખો.
સંલગ્ન PYQ · 2
સંલગ્ન PYQ · 2
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
Which of the following statements is/are correct regarding the G-SAFAL scheme?
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
Which of the following is / are the objective(s) of Deendayal Upadhyaya Gram Jyoti Yojana? (i) To separate agriculture and non-agriculture feeders for judicious rostering of supply to agricultural and non-agricultural consumers in rural area (ii) Strengthening and augmentation of sub-transmission and distribution infrastructure in rural area (iii) Metering in rural area (feeders, distribution transformers and consumers)
