ગુજરાત DGP દ્વારા ૧૧૨ ઇમરજન્સી સેવાના પ્રતિસાદ સમયની સમીક્ષા
Source:theprint ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
'112' ઇમરજન્સી સેવાની કામગીરી એ રાજ્યની ક્ષમતા અને જાહેર સુરક્ષા માળખાનું પ્રત્યક્ષ સૂચક છે. પોલીસના પ્રતિસાદ સમય (response time) માં ઘટાડો એ અસરકારક જાહેર વહીવટ, પ્રતિભાવશીલતા અને સંકટમાં રહેલા નાગરિકોની સહાયતા માટે ડિજિટલ ગવર્નન્સ (ERSS) ના વ્યવહારિક અમલીકરણને દર્શાવે છે.
સારાંશ
ગુજરાતના પોલીસ મહાનિર્દેશક (DGP) જી. એસ. મલિકે સમગ્ર રાજ્યમાં પોલીસના પ્રતિભાવ સમય (રિસ્પોન્સ ટાઈમ)નું મૂલ્યાંકન કરવા અને તેમાં સુધારો લાવવા માટે '112' ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ સર્વિસની ઉચ્ચ સ્તરીય સમીક્ષા હાથ ધરી હતી. ઉચ્ચ પોલીસ અધિકારીઓ સાથેની એક બેઠકમાં, તેમણે મુશ્કેલીમાં મુકાયેલા નાગરિકોને ત્વરિત સહાય પૂરી પાડવાની અત્યંત આવશ્યકતા પર ભાર મૂક્યો હતો. અધિકારીઓને દૈનિક ધોરણે પ્રતિભાવ સમય પર દેખરેખ રાખવા, તમામ શિફ્ટમાં ડ્રાઇવરો અને કાર્યરત વાહનોની સતત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા અને કોઈપણ વિલંબને દૂર કરવાના નિર્દેશો આપવામાં આવ્યા હતા. આ પહેલ કાયદો અને વ્યવસ્થાને મજબૂત કરવા, જાહેર સુરક્ષામાં સુધારો કરવા અને કાર્યક્ષમ કટોકટી સહાય માળખા દ્વારા અસરકારક વહીવટી શાસન અમલમાં મૂકવા પ્રત્યેની દ્રઢ પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- ગુજરાતના પોલીસ મહાનિર્દેશક (DGP) જી. એસ. મલિકે સમગ્ર રાજ્યમાં '112' ઇમરજન્સી સેવાની કામગીરીની સમીક્ષા કરી હતી.
- નાગરિકો દ્વારા કરવામાં આવતા ઇમરજન્સી કોલ્સના પ્રતિભાવ સમયને ઘટાડવાને પ્રાથમિકતા આપવા માટે સૂચનાઓ આપવામાં આવી હતી.
- પોલીસ કમિશનરો, રેન્જ વડાઓ અને જિલ્લા SPs ને દૈનિક ધોરણે રિસ્પોન્સ ટાઈમ (response time) ની દેખરેખ રાખવા અને વિલંબને સુધારવાની કામગીરી સોંપવામાં આવી છે.
- ત્વરિત તૈનાતી જાળવી રાખવા માટે તમામ શિફ્ટમાં પોલીસ વાહનો અને ડ્રાઇવરોની પૂરતી ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવી આવશ્યક છે.
- આ પહેલ પોલીસ વહીવટમાં સુધારો કરવા અને પારદર્શક તેમજ પ્રતિભાવશીલ જાહેર સેવા વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવાના વ્યાપક પ્રયાસો સાથે સુસંગત છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ સપોર્ટ સિસ્ટમ (ERSS)
ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા એક દેશવ્યાપી, એકીકૃત કટોકટી વ્યવસ્થા. તે જાહેર સુરક્ષાને સુદ્રઢ કરવા અને સેવા વિતરણને સુવ્યવસ્થિત કરવા માટે રિયલ-ટાઇમ ટ્રેકિંગ અને ડિસ્પેચનો ઉપયોગ કરીને, વિવિધ રાજ્ય હેલ્પલાઇનોને એક જ પ્લેટફોર્મ (112) પર એકીકૃત કરે છે.
UPSC context
GPSC Mains (શાસન અને જાહેર વહીવટ) માટે ઈ-ગવર્નન્સ એપ્લિકેશન્સ, આંતરિક સુરક્ષા અને નાગરિક-કેન્દ્રી સેવા સુધારણાઓને દર્શાવવા માટે પ્રસ્તુત.
112 આપાતકાલીન સેવા
ERSS હેઠળ કાર્યરત એક અખિલ ભારતીય ટોલ-ફ્રી હેલ્પલાઇન. ગુજરાતમાં, તે પોલીસ, ફાયર અને આરોગ્ય સેવાઓને સંકલિત કરે છે, જે મુશ્કેલીમાં મુકાયેલા નાગરિકોની સહાય માટે રિયલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ અને રિસ્પોન્સ યુનિટ્સની તાત્કાલિક રવાનગી સક્ષમ બનાવે છે.
UPSC context
કાયદો અને વ્યવસ્થા તેમજ આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અંગેની GPSC ચર્ચાઓ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ, જે કટોકટીના પ્રતિભાવ સમયને ઘટાડવા માટે ટેકનોલોજીકલ સંકલનને રેખાંકિત કરે છે.
ગુજરાત પોલીસ
પોલીસ મહાનિર્દેશક (DGP) ના નેતૃત્વ હેઠળની ગુજરાતની મુખ્ય કાયદા અમલીકરણ એજન્સી. તે સમગ્ર રાજ્યમાં જાહેર સુરક્ષા જાળવવા, ગુનાખોરી અટકાવવા અને નાગરિકોની કટોકટીની પરિસ્થિતિઓમાં ઝડપી પ્રતિસાદ સુનિશ્ચિત કરવા માટે જવાબદાર છે.
UPSC context
GPSC Mains (જાહેર વહીવટ) માટે મહત્વપૂર્ણ; કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવામાં રાજ્યના વહીવટી તંત્રની ચાવીરૂપ ભૂમિકા દર્શાવે છે.
પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ
112 ERSS એ સંપૂર્ણપણે રાજ્ય-ભંડોળ આધારિત પોલીસ હેલ્પલાઇન છે, જેનું સંચાલન માત્ર રાજ્યના ગૃહ વિભાગ દ્વારા જ કરવામાં આવે છે.
112 એ એક અખિલ ભારતીય એકીકૃત પ્રણાલી છે (જે પોલીસ, ફાયર વગેરે માટેની અલગ-અલગ હેલ્પલાઇનનું સ્થાન લે છે) અને તેને કેન્દ્ર દ્વારા નિર્ભયા ફંડ હેઠળ નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે, તે સંપૂર્ણપણે રાજ્ય-ભંડોળ આધારિત નથી.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ સપોર્ટ સિસ્ટમ (ERSS) શું છે અને તેની ભંડોળ પદ્ધતિ શું છે?
- એકીકૃત હેલ્પલાઇન: પોલીસ (100), ફાયર (101), આરોગ્ય (108) અને મહિલા હેલ્પલાઇન (1090) ને એક જ અખિલ ભારતીય ઇમરજન્સી નંબર (112) માં એકીકૃત કરે છે.
- નિર્ભયા ફંડ: આર્થિક બાબતોના વિભાગ (નાણા મંત્રાલય) દ્વારા સંચાલિત, વ્યપગત ન થાય તેવા નિર્ભયા ફંડ કોર્પસ હેઠળ ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે.
- નોડલ મંત્રાલય: ગૃહ મંત્રાલય (MHA) ERSS ના રાષ્ટ્રવ્યાપી અમલીકરણ માટે નોડલ કેન્દ્રીય એજન્સી તરીકે કાર્ય કરે છે.
ગુજરાતમાં રાજ્ય પોલીસ પ્રશાસન માળખાકીય રીતે કેવી રીતે વિભાજિત થયેલું છે?
- ટોચની કમાન્ડ: આ દળના વડા પોલીસ મહાનિર્દેશક (DGP) હોય છે, જેઓ રાજ્યના ગૃહ વિભાગ હેઠળ સમગ્ર કમાન્ડ સંભાળે છે.
- કમિશનરેટો: ઝડપી નિર્ણય લેવા માટે મુખ્ય શહેરી કેન્દ્રો (જેમ કે અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા, રાજકોટ) નો વહીવટ પોલીસ કમિશનરેટ પ્રણાલી હેઠળ કરવામાં આવે છે.
- રેન્જ અને જિલ્લાઓ: રાજ્યનો બાકીનો ભાગ પ્રાદેશિક રીતે પોલીસ રેન્જ (જેના વડા IGs/DIGs હોય છે) અને જિલ્લાઓ (જેના વડા SPs હોય છે) માં વિભાજિત થયેલ છે.
આંતર-વિષય પેટર્ન
ઈ-ગવર્નન્સ અને જાહેર સેવા વિતરણ
ERSS ઓટોમેટિક લોકેશન આઇડેન્ટિફિકેશન (ALI) અને GIS-આધારિત ટ્રેકિંગનો ઉપયોગ કરીને ઈ-ગવર્નન્સ પ્રદર્શિત કરે છે, જે ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને ત્વરિત જાહેર સેવા વિતરણ અને રાજ્યના કાયદા અમલીકરણ સાથે સીધું જોડે છે.
નિર્ભયા ફંડ અને સેફ સિટી એકીકરણ
112 સેવા MHA ના સેફ સિટી પ્રોજેક્ટ્સ (અમદાવાદ એક લક્ષિત શહેર છે) સાથે ગાઢ રીતે સંકલિત છે, જે નિર્ભયા ફંડ દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય જાહેર સ્થળોએ મહિલાઓની સુરક્ષા માટે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવાનો છે.
ERSS (112) ને નિર્ભયા ફંડ, MHA ની નોડલ ભૂમિકા અને 108/101 સાથેના સંકલન સાથે સાંકળતા બહુ-વિધાન પ્રશ્નો પૂછાવાની અપેક્ષા રાખી શકાય છે.
સંલગ્ન PYQ · 2
સંલગ્ન PYQ · 2
- 2024GPSC_PRELIMSGS1
Public Administration is the study of
- 2026GPSC_PRELIMSGS1
Which of the following initiatives are primarily aimed at strengthening digital governance and digital public infrastructure in India? 1. Digital India 2. Aadhaar 3. Unified Payments Interface (UPI) Choose the correct option from the following.
