કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા અને ડિજિટલ માળખા માટે ગુજરાત ડેટા સેન્ટર નીતિ
Source:indianmasterminds ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
રાજ્ય સ્તરની સિવિલ સર્વિસ પરીક્ષાઓ માટે સુસંગત એવી નેક્સ્ટ જનરેશન ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, એઆઈ (AI) એકીકરણ અને રોકાણ નીતિઓ તરફ ગુજરાતના વ્યૂહાત્મક પરિવર્્તનને સમજવા માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ.
સારાંશ
ગુજરાત સરકારે રાજ્યભરમાં મજબૂત ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું નિર્માણ કરવા, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ઇનોવેશનને પ્રોત્સાહન આપવા અને ડેટા સેન્ટર પાર્ક્સ તથા ગ્રીન-પાવર્ડ સુપરકોમ્પ્યુટિંગ સુવિધાઓમાં વૈશ્વિક સ્તરના મોટા ટેક રોકાણો આકર્ષવા માટે ગુજરાત ડેટા સેન્ટર પોલિસી 2026-29 શરૂ કરી છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- ગુજરાત સરકારે રાજ્યમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિકાસને વેગ આપવા માટે ગુજરાત ડેટા સેન્ટર પોલિસી 2026-29 રજૂ કરી છે.
- આ નીતિનો ઉદ્દેશ્ય વૈશ્વિક ટેક્નોલોજી રોકાણોને આકર્ષિત કરીને ગુજરાતને ડેટા સેન્ટર્સ, ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ અને અદ્યતન AI સુપરકમ્પ્યુટિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે એક પ્રીમિયર હબ તરીકે સ્થાપિત કરવાનો છે.
- તે ગ્રીન એનર્જી અને આધુનિક કુલિંગ ટેકનોલોજીનો લાભ લેવા માટે જામનગરમાં રિલાયન્સના મલ્ટી-ગિગાવવાટ ગ્રીન એનર્જી-સંચાલિત ડેટા સેન્ટર જેવા મોટા પાયાના પ્રોજેક્ટ્સ સાથે સુસંગત છે.
- ડિજિટલ આર્થિક વૃદ્ધિ અને રોજગારીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે નાણાકીય પ્રોત્સાહનો, સરળ નિયમનકારી મંજૂરીઓ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સહાય પૂરી પાડે છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
ગુજરાત ડેટા સેન્ટર પોલિસી ૨૦૨૬-૨૯
ગુજરાત સરકાર દ્વારા ૨૦૨૯ સુધીમાં ગ્રીન-પાવર્ડ ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને AI ડેટા સેન્ટર હબ બનાવવા માટે રૂ. ૬ લાખ કરોડના રોકાણ અને ૭.૫ GW ક્ષમતાને લક્ષ્યમાં રાખતી એક વ્યૂહાત્મક પહેલ.
UPSC context
GPSC પેપર 2 (ગુજરાતની અર્થવ્યવસ્થા, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અનેindustrial નીતિ) માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ. રાજ્ય સ્તરની ડિજિટલ પહેલો અને ટકાઉ તકનીકી વિકાસની સમજનું પરીક્ષણ કરે છે.
મેટા
એક બહુરાષ્ટ્રીય ટેકનોલોજી સમૂહ કે જેણે રાજ્યની ટેકનોલોજી ફ્રેમવર્ક અંતર્ગત ઘરેલુૌદ્યોગિક ભાગીદારો સાથે સહયોગ કરીને ભારતમાં મોટા પાયે AI-સક્ષમ ડેટા સેન્ટર ક્ષમતાનું આયોજન કર્યું છે.
UPSC context
GPSC પેપર 3 (વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને વૈશ્વિક ડિજિટલ રોકાણો) માટે સંબંધિત. પ્રાદેશિક આર્થિક પરિવર્તનોમાં બિગ ટેકના આચરણનું મૂલ્યાંકન કરે છે.
રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ
રાજ્યની નીતિઓ હેઠળ પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા સંચાલિત ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ડેટા સેન્ટર્સ અને અદ્યતન ઉર્જા નેટવર્કમાં મોટાપાયે રોકાણ કરતું ભારતનું એક મોટું બહુરાષ્ટ્રીય કોંગ્લોમરેટ.
UPSC context
GPSC પેપર 2 (ગુજરાતમાં ઔદ્યોગિક વિકાસ અને કોર્પોરેટ રોકાણો) માટે મહત્વપૂર્ણ. રાજ્યના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી અંગેના જ્ઞાનની ચકાસણી કરે છે.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
ભારતની નેશનલ ડેટા સેન્ટર પોલિસી અને રાજ્ય-સ્તરીય ડિજિટલ પ્રોત્સાહનોના મુખ્ય સ્તંભો કયા છે?
- ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દરજ્જો: ડેટા સેન્ટર પાર્ક્સને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો દરજ્જો આપવામાં આવે છે, જે સરળ અને સસ્તી સંસ્થાકીય ધિરાણ પહોંચને સુવિધાજનક બનાવે છે.
- ગ્રીન એનર્જી ફરમાનો: પોલિસીઓમાં હરિયાળા ઉર્જા સ્ત્રોતો પર ભારે નિર્ભરતા અને લિક્વિડ કુલિંગ જેવી ઉર્જા-કાર્યક્ષમ કૂલિંગ ટેક્નોલોજીઓનો આગ્રહ રાખવામાં આવ્યો છે.
- નાણાકીય પ્રોત્સાહનો: રાજ્યો સ્ટેમ્પ ડ્યુટીમાંથી મુક્તિ, વીજળી ડ્યુટી માફી અને SGST રિઇમ્બર્સમેન્ટ સહિતના કસ્ટમાઇઝ્ડ રાજકોષીય પૅકેજ ઓફર કરે છે.
આંતર-વિષય પેટર્ન
ડેટા સેન્ટર્સ + રિન્યૂએબલ એનર્જી ટ્રાન્ઝિશન
ઝડપી ડેટા સેન્ટર વિસ્તરણથી વીજળીની માંગમાં અચાનક વધારો થયો છે; નીતિ હેઠળ ૫૧% રિન્યુએબલ સોર્સિંગ ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે, જે industrial digital growth ને રાજ્ય સ્તરની ગ્રીન એનર્જી ક્ષમતા વધારા સાથે જોડે છે.
ધોલેરા એસ.આઈ.આર. + ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વૃદ્ધિ
ધોલેરા SIR નું ડિજિટલ હબમાં રૂપાંતરણ એ રાજ્યની ઔદ્યોગિક નીતિને વ્યૂહાત્મક નગર આયોજન, પરિવહન કનેક્ટિવિટી અને સેમિકન્ડક્ટર/ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમ સાથે જોડે છે.
ગુજરાત ડેટા સેન્ટર પોલિસી ૨૦૨૬-૨૯ ના મેટ્રિક્સ (૭.૫ ગીગાાવોટ લક્ષ્યાંક, ૫૧% રિન્યુએબલ ઊર્જા, ધોલેરા હબ) સંભવિતપણે પ્રિલિમ્સ પરીક્ષામાં જોડકા જોડવાના કે બહુવિધ વિધાનોવાળા પ્રશ્નમાં પૂછી શકાય છે.
સંલગ્ન PYQ · 2
સંલગ્ન PYQ · 2
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
Reliance industries has announced plans to build the world's largest data centre in ______
- 2026GPSC_PRELIMSGS1
Which of the following initiatives are primarily aimed at strengthening digital governance and digital public infrastructure in India? 1. Digital India 2. Aadhaar 3. Unified Payments Interface (UPI) Choose the correct option from the following.
