ગુજરાત વિજ્ઞાન ટેકનોલોજી અને નવીનતા નીતિનો રોડમેપ
Source:cmogujarat ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
આ નીતિ પાંચ વર્ષના સમયગાળા માટે ગુજરાતની તકનીકી પ્રગતિ, સંશોધન ભંડોળ અને સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમના વિકાસ માટે વ્યૂહાત્મક રોડમેપ નક્કી કરે છે, જે તેને શાસન, વિજ્ઞાન અને આર્થિક વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી રાજ્ય સ્તરની સિવિલ સેવા પરીક્ષાઓ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે.
સારાંશ
ગુજરાત સરકારે રાજ્યમાં સંશોધન, વિકાસ, ડીપ-ટેક ઇનોવેશન અને ઔદ્યોગિક સ્પર્ધાત્મકતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સાયન્સ, ટેક્નોલોજી એન્ડ ઇનોવેશન (STI) પૉલિસી 2026-2031ની જાહેરાત કરી છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ઉદ્યોગ અને શિક્ષણ જગત વચ્ચેના સુમેળ દ્વારા એક મજબૂત નોલેજ ઇકોનોમીનું નિર્માણ કરવાનો છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- ગુજરાત સરકારે રાજ્યભરમાં સંશોધન, વિકાસ અને અદ્યતન ટેકનોલોજીકલ વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સાયન્સ, ટેક્નોલોજી એન્ડ ઇનોવેશન (STI) પૉલિસી ૨૦૨૬-૨૦૩૧ રજૂ કરી છે.
- આ નીતિનો હેતુ ગુજરાતમાં ડીપ-ટેક સ્ટાર્ટ-અપ્સ, વૈજ્ઞાનિક સંશોધન સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગ-શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ વચ્ચેના સહયોગ માટે મજબૂત ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ કરવાનો છે.
- આ રાષ્ટ્રીય તકનીકી સીમાચિહ્નો સાથે સુસંગત છે અને ગુજરાતને અગ્રણી જ્ઞાન-આધારિત અર્થવ્યવસ્થા અને ઇનોવેશન હબ તરીકે સ્થાપિત કરવાનો હેતુ ધરાવે છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
ગુજરાત વિજ્ઞાન, પ્રૌદ્યોગિકી અને નવીનતા નીતિ ૨૦૨૬-૨૦૩૧
ઉદ્યોગ-શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ વચ્ચેના સુધારેલા તાલમેલ અને મજબૂત જ્ઞાન આધારિત અર્થવ્યવસ્થા દ્વારા ડીપ-ટેક ઇનોવેશન, સંશોધન અને વિકાસ તથા આદૌગિક સ્પર્ધાત્મકતાને વેગ આપવા માટે ગુજરાત સરકાર દ્વારા અનાવરણ કરવામાં આવેલી પાંચ વર્ષની રૂપરેખા (૨૦૨૬-૨૦૩૧).
UPSC context
GPSC જનરલ સ્ટડીઝ (વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી અને ગુજરાત અર્થતંત્ર) માટે સુસંગત, જે સંશોધન અને હાઇ-ટેક મેન્યુફેક્ચરિંગને પ્રોત્સાહન આપવા માટેની રાજ્ય-સ્તરીય નીતિ પહેલોનું પરીક્ષણ કરે છે.
વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી વિભાગ ગુજરાત
ગુજરાતભરમાં વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી, ઈ-ગવર્નન્સ અને ઈનોવેશનની નીતિઓ ઘડવા, તેની દેખરેખ રાખવા અને તેનો અમલ કરવા માટે જવાબદાર નોડલ રાજ્ય વિભાગ.
UPSC context
GPSC ગવર્નન્સ અને એડમિનિસ્ટ્રેશન માટે મહત્વપૂર્ણ, ગુજરાતમાં વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીના પ્રચાર માટે વહીવટી તંત્રની ચકાસણી.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
ભારતની રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને ઈનોવેશન પોલિસી (STIP) ના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો અને સંસ્થાકીય માળખાકીય વ્યવસ્થાઓ શું છે?
- વિકેન્દ્રીકૃત R&D:: વિકેન્દ્રીકૃત શાસન, રાજ્યથી લઈને ક્ષેત્રીય અને સંસ્થાગત સ્તરો સુધી સંશોધન અને નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવું.
- ఫંડિંગ લક્ષ્યો:: સardજ અને વિકાસ પરના કુલ ખર્ચ (GERD) ને સાર્વજનિક અને ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી વધારીને પ્રોત્સાહન આપવું.
- ઉદ્યોગ-શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ:: શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, સંશોધન પ્રયોગશાળાઓ અને ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન ક્ષેત્રો વચ્ચેના તફાવતને દૂર કરવો.
આંતર-વિષય પેટર્ન
રાજ્ય એસટીઆઈ નીતિઓ અને રાષ્ટ્રીય આરએન્ડડી મિશનો
રાજ્ય-સ્તરીય STI નીતિઓ ઇન્ડિયા AI મિશન અને નેશનલ ક્વોન્ટમ મિશન જેવી રાષ્ટ્રીય પહેલોને સીધી રીતે પૂરક બને છે, જે ઉચ્ચ-વૃદ્ધિ ધરાવતા રાજ્યોમાં વિકેન્દ્રીયકૃત R&D હબનું નિર્માણ કરે છે.
ગુજરાત STI પોલિસી ૨૦૨૬-૨૦૩૧ (Gujarat STI Policy 2026-2031) અંતર્ગત GSDP R&D ના લક્ષ્યાંકો અને ડીપ-ટેક ફોકસ (deep-tech focus) એ પ્રિલિમ્સ પરીક્ષામાં ગુજરાત-વિશિષ્ટ વહીવટી પ્રશ્નો (MCQs) માટે મુખ્ય ઉમેદવારો છે.
સંલગ્ન PYQ · 3
સંલગ્ન PYQ · 3
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
Which of the following statements is/are correct regarding the G-SAFAL scheme?
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
According to the Socio-Economic Review, 2024-2025 of Gujarat, Gujarat comes in ______ category in Logistic Ease Across Different States (LEADS), 2024.
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
______ is one of the cities chosen by the NITI Aayog for its Growth Hub (G-HUB) programme to boost their economic growth.
