ગુજરાત વિજ્ઞાન ટેકનોલોજી અને નવસર્જન નીતિ: આર એન્ડ ડી ને પ્રોત્સાહન
Source:Indian Express ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
ગુજરાતની પ્રાદેશિક આર્થિક નીતિઓ, તકનીકી પ્રગતિઓ અને રાજ્યની અર્થવ્યવસ્થાને સુસંગત વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી પહેલો પર નજર રાખતા ઉમેદવારો માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ.
સારાંશ
ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે ગુજરાતભરમાં સંશોધન, વિકાસ, ঔદ્યોગિક વિકાસ અને સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવાના હેતુથી રાજ્યની નવી વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને ઇનોવેશન પોલિસીનું अनावरण કર્યું.
મુખ્ય મુદ્દા
- ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે સંશોધન, વિકાસ અને તકનીકી વૃદ્ધિને વેગ આપવા માટે રાજ્યની નવી વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને ઇનોવેશન પોલિસીનું अनावरण કર્યું.
- આ નીતિનો ઉદ્દેશ્ય સમગ્ર ગુજરાતમાં સ્ટાર્ટઅપ્સ, ઇનોવેશન અને ઉદ્યોગ-શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ વચ્ચેના સહયોગ માટે એક મજબૂત ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવાનો છે.
- તે ગુજરાતને ઉભરતી ટેકનોલોજીઓ અને વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિ માટે અગ્રણી કેન્દ્ર તરીકે સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને નવપ્રવર્તન નીતિ
સેમિકન્ડક્ટર્સ, AI અને ગ્રીન એનર્જી જેવા ઉભરતા ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને સંશોધન, વિકાસ,ૌદ્યોગિક વિકાસ અને સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા માટે ગુજરાત દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલ એક વ્યૂહાત્મક માળખું.
UPSC context
GPSC મુખ્ય પરીક્ષા પેપર-૩ / સામાન્ય અભ્યાસ: ગુજરાતમાં વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી નીતિ, IT અને ઇનોવેશન ઇકોસિસ્ટમ.
ગુજરાત સરકાર
ગુજરાત રાજ્યની વહીવટી શાખા, જે રાજ્યમાં વહીવટી નીતિઓ, કલ્યાણકારી યોજનાઓ અનેૌદ્યોગિક વિકાસની પહેલો ઘડવા અને તેનો અમલ કરવા માટે જવાબદાર છે.
UPSC context
GPSC મુખ્ય પરીક્ષા પેપર-૧ અને ૨ / રાજકીય વ્યવસ્થા અને શાસન: રાજ્ય કારોબારી, શાસન માળખું અને વહીવટી નીતિઓ.
પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ
₹૧,૦૦૦ કરોડનો સ્વદેશી અનુસંધાન ફંડ એ વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી મંત્રાલય હેઠળની કેન્દ્ર સરકારની ફાળવણી છે.
એસ્પિરન્ટ્સ ઘણીવાર રાજ્ય-સ્તરની ટેક્નોલોજી નીતિઓને નેશનલ STIP અથવા PLI યોજના જેવી કેન્દ્રીય યોજનાઓ સાથે ગૂંચવી નાખે છે. સ્વદેશી અનુસંધાન ફંડ જેવા ચોક્કસ ભંડોળના નામો તપાસો.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
ભારતની રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય નીતિઓ હેઠળ R&D અને ઇનોવેશનને પ્રોત્સાહન આપવા માટેની મુખ્ય સંસ્થાકીય પદ્ધતિઓ (Institutional Mechanisms) કઈ છે?
- જોડાણો: ઉદ્યોગ-શૈક્ષણિક સંસ્થા જોડાણ (Industry-Academia Linkages): લેબ-થી-માર્કેટ વચ્ચેના અંતરને દૂર કરવા માટે શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની અંદર રિસર્ચ પાર્ક અને ટેકનોલોજી બિઝનેસ ઇન્ક્યુબેટર્સ (TBIs) ની રચના કરવી.
- આઈ.પી. સપોર્ટ: બૌદ્ધિક સંપદા અધિકારો (Intellectual Property Rights): સ્ટાર્ટઅપ્સ અને સંશોધકોને પેટન્ટ ફાઇલિંગ, ટ્રેડમાર્ક નોંધણી અને વ્યાપારીકરણમાં સહાય કરવા માટે IP ફેસિલિટેશન સેન્ટર્સની સ્થાપના.
- फंडिंग: વેન્ચર ફંડિંગ: ડીપ-ટેક અને હાર્ડવેર સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે સીડ કેપિટલ ફંડ્સ, સ્ટેટ ઇનોવેશન ફંડ્સ અને રિસ્ક-મિટીગેશન ગ્રાન્ટ્સનું વિતરણ.
આંતર-વિષય પેટર્ન
રાજ્ય STI નીતિઓ અને રાષ્ટ્રીય R&D ફ્રેમવર્ક્સ
ગુજરાતની એસ.ટી.આઈ. (STI) નીતિ રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને ઈનોવેશન પોલિસી (STIP) માળખા સાથે સુસંગત છે, જે સ્વદેશી સંશોધન અને વિકાસ (R&D), ઉદ્યોગ-શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ વચ્ચેના જોડાણ અને સેમિકન્ડક્ટર મિશનના લક્ષ્યો પર ભાર મૂકે છે.
ઔદ્યોગિક નીતિ અને સ્વદેશી ટેકનોલોજી ભંડોળ
IP ફાઇલિંગ, સ્વદેશી અનુસંધાન ફંડ અને ડીપ-ટેક ઇન્ક્યુબેટર્સ પરનું ધ્યાન ગુજરાતમાં મેક ઇન ઇન્ડિયા અને આત્મનિર્ભર ભારત ઉત્પાદન લક્ષ્યોને સીધું સમર્થન આપે છે.
ગુજરાત એસ.ટી.આઈ. (STI) નીતિના નાણાકીય ખર્ચ, પેટેજ લક્ષ્યાંકો અને જી.આર.આર.આઈ.સી. (GRRIC) હબની વિધાન-આધારિત પ્રિલિમ્સ પ્રશ્નોમાં ચકાસણી કરવામાં આવશે.
સંલગ્ન PYQ · 2
સંલગ્ન PYQ · 2
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
According to the Socio-Economic Review, 2024-2025 of Gujarat, Gujarat comes in ______ category in Logistic Ease Across Different States (LEADS), 2024.
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
Which of the following statements is/are correct regarding Foreign Direct Investment (FDI) in Gujarat? (A) Gujarat secured the first position in the country in terms of FDI equity inflows with 16.43% contribution in FDI during FY 2023-24. (B) USA, Mauritius, Singapore, UAE and Cayman Islands are among the top five countries attracting FDI Equity Inflow in Gujarat.
