શહેરી વિકાસ અને સેટેલાઇટ ટાઉન્સ પર કેન્દ્રિત ગુજરાત બજેટ
Source:indianmasterminds ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
ગુજરાતની વહીવટી અને સિવિલ સેવાના ઉમેદવારો માટે રાજ્યના અંદાજપત્રની પ્રાથમિકતાઓ, નાણાકીય ફાળવણીઓ અને સેટેલાઇટ ટાઉન નિર્માણ જેવી શહેરી શાસન નીતિઓ પર નજર રાખવી મહત્વપૂર્ણ છે.
સારાંશ
ગુજરાત બજેટ ૨૦૨૬-૨૭, જે ₹૩.૩૫ લાખ કરોડના ખર્ચ સાથે રજૂ કરવામાં આવ્યું છે, તેમાં ઝડપી શહેરીકરણને વ્યવસ્થિત કરવા અને આર્થિક કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે અમદાવાદની આસપાસ સેટેલાઇટ ટાઉન્સની સ્થાપના સહિત મોટા પાયે શહેરી વિકાસ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પહેલોને અગ્રતા આપવામાં આવી છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- ગુજરાતનું ૨૦૨૬-૨૭નું અંદાજપત્ર ₹૩.૩૫ લાખ કરોડનું છે, જે શહેરી વિકાસ, માળખાકીય સુવિધાઓના વિસ્તરણ અને આર્થિક વિકાસ પર વિશેષ ભાર મૂકે છે.
- શહેરી ભીડભાડ ઘટાડવા અને આયોજનબદ્ધ પ્રાદેશિક વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અમદાવાદ જેવા મોટા મહાનગરીય કેન્દ્રોની આસપાસ સેટેલાઇટ ટાઉન્સના વિકાસનો પ્રસ્તાવોમાં સમાવેશ થાય છે.
- આ બજેટ ગુજરાતમાં વ્યાપક રાજ્ય-સ્તરીય આર્થિક વિકાસના લક્ષ્યો અને પ્રાદેશિક માસ્ટર પ્લાનિંગ પહેલો સાથે સુસંગત છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
ગુજરાત અંદાજપત્ર ૨૦૨૬-૨૭
ગુજરાત સરકારનું વાર્ષિક નાણાકીય પત્રક જેમાં આવક, ખર્ચ અને નીતિગત અગ્રતાઓ, જેમ કે ૨૦૨૬-૨૭માં મોટા શહેરી માળખાકીય ખર્ચની વિગતો આપવામાં આવી છે.
UPSC context
GPSC પેપર 3 (अर्थशास्त्र અને આਯोजन): તે રાજ્યની નાણાકીય વહીવટી વ્યવસ્થા, રાજકોષીય નીતિ, સંસાધન ફાળવણી અને વિકાસની પ્રાથમિકતાઓનું જ્ઞાન ચકાસે છે.
સૈટેલાઇટ ટાઉન્સ
અમદાવાદ જેવા મોટા મહાનગરોની આસપાસ વસ્તીવધારાને નિયંત્રિત કરવા, ભીડ ઘટાડવા અને આર્થિક પ્રવૃત્તિઓનું વિકેન્દ્રીકરણ કરવા માટે સ્થાપિત કરવામાં આવેલા નાના શહેરી કેન્દ્રો.
UPSC context
GPSC પેપર ૨ / પ્રિલિમ્સ: આ પત્ર શહેરી આયોજન, નગર પ્રશાસન અને ઝડપી નગરીકરણના પડકારોના ઉકેલોની સમજનું પરીક્ષણ કરે છે.
ગુજરાત સરકાર
ગુજરાતમાં શાસન ચલાવવા, રાજ્યના અંદાજપત્રો તૈયાર કરવા અને વિવિધ ક્ષેત્રોમાં નીતિગત પહેલો અમલમાં મૂકવા માટે જવાબદાર વહીવટી સત્તામંડળ.
UPSC context
GPSC પેપર ૨ (રાજ્યવ્યવસ્થા અને શાસન): રાજ્યની વહીવટી તંત્રની કાર્યપ્રણાલી, નીતિ અમલીકરણ અને વહીવટી તંત્રના જ્ઞાનની કસોટી કરે છે.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
ગુજરાતમાં નગર આયોજન અને ટાઉન ડેવલપમેન્ટનું સંચાલન કરતી મુખ્ય સંસ્થાકીય પદ્ધતિઓ (institutional mechanisms) અને વૈધાનિક સંસ્થાઓ (statutory bodies) કઈ છે?
- ટીપી સ્કીમ્સ: ગુજરાત ટાઉન પ્લાનિંગ એન્ડ અર્બન ડેવલપમેન્ટ એક્ટ (GTPUD Act), 1976 સ્થાનિક સત્તાવાળાઓને ટાઉન પ્લાનિંગ (TP) સ્કીમ તૈયાર કરવા માટે સત્તા આપે છે.
- AUDA ની ભૂમિકા: અમદાવાદ અર્બન ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (AUDA) અને સમાન સંસ્થાઓ પ્રાદેશિક માસ્ટર પ્લાનનો અમલ કરે છે અને જમીનનો વપરાશ નિયંત્રિત કરે છે.
- GIDC નો જનાદેશ: ગુજરાત ઇન્ડસ્ટ્રિયલ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન (GIDC) સેટેલાઇટ શહેરી વિકાસ સાથે જોડાયેલindustrialઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની સ્થાપનામાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
આંતર-વિષય પેટર્ન
શહેરીકરણ ફાળવણી + મલ્ટી-મોડલ પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટી
અમદાવાદની આસપાસ ઝડપી શહેરીકરણ અને સેટેલાઇટ ટાઉનનું આયોજન રાજ્યના નાણાકીય ખર્ચને AMRUT અને PM ગતિ શક્તિ જેવા રાષ્ટ્રીય શહેરી પરિવર્તન મિશન સાથે સીધા જોડે છે.
મેગા-ઇવેન્ટ્સ + વૈશ્વિક શહેરી માળખાકીય ધિરાણ
૨૦૩૦ના કોમનવેલ્થ ગેમ્સ જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય ઇવેન્ટ્સ માટેનું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિસ્તરણ રાજ્યની સ્પોર્ટ્સ ડિપ્લોમસી (રમતગમત કૂટનીતિ) ને વૈશ્વિક સ્તરના શહેરી પુનર્વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ સાથે સુસંગત બનાવે છે.
ગુજરાત બજેટના શહેરી ખર્ચ અને સેટેલાઇટ ટાઉન્સ (સાણંદ મોડેલ) નું પરીક્ષણ શહેરી વિકેન્દ્રીકરણ પરના વિધાન-આધારિત પ્રશ્નો દ્વારા કરવામાં આવે તેવી શક્યતા છે.
સંલગ્ન PYQ · 2
સંલગ્ન PYQ · 2
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
Consider the following statements: 1. Gujarat has the second lowest debt-to-gross state domestic product (GSDP) ratio among all states 2. A low debt-to-GSDP ratio denotes an unhealthy financial position Which of the statement(s) given above is/are correct?
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
______ is one of the cities chosen by the NITI Aayog for its Growth Hub (G-HUB) programme to boost their economic growth.
