ગુજરાતે અનુચ્છેદ ૪૪ ના અમલીકરણ સાથે યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ અપનાવ્યો
Source:drishtiias ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
રાજ્યની નીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો (अनुच्छेद 44) સંબંધિત રાજ્ય-સ્તરીય પહેલો અને ભારતમાં પર્સનલ લૉ સુધારાઓ લાગુ કરવાનાં સંઘીય ગતિશીલતાઓને સમજવા માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ.
સારાંશ
ઉત્તરાખંડ પછી યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ (UCC) અપનાવનાર/લાગુ કરનાર ગુજરાત ભારતનું બીજું રાજ્ય બની ગયું છે. આ વિકાસ રાજ્ય સ્તરે રાજ્યની નીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતોની કલમ 44 ના વધતા જતા અમલીકરણને ઉજાગર કરે છે, જે લગ્ન, છૂટાછેડા અને વારસાગત હકો સંબંધિત વ્યક્તિગત કાયદાઓને પ્રમાણિત કરે છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ (UCC) અપનાવવા અથવા તેના અમલીકરણ તરફ આગળ વધવા માટે ગુજરાત (ઉત્તરાખંડ પછી) ભારતનું બીજું રાજ્ય બન્યું છે.
- યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ (સમાન નાગરિક સંહિતા) ભારતીય બંધારણના અનુચ્છેદ 44 સાથે સંબંધિત છે, જે રાજ્યની નીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંત (DPSP) અંતર્ગત દેશભરના તમામ નાગરિકો માટે કાયદોનો એક સમાન સમૂહ સુનિશ્ચિત કરવાનો હેતુ ધરાવે છે.
- UCC પરના રાજ્ય-સ્તરીય કાયદાઓ સમવર્તી સૂચિના અધિકારક્ષेत्र, વ્યક્તિગત કાયદાઓ અને કાનૂની એકરૂપતાના મુદ્દાઓને સ્પર્શે છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ
ભારતના તમામ નાગરિકોને, તેમના ધર્મને ધ્યાનમાં લીધા વિના, લગ્ન, છૂટાછેડા અને વારસાઈ જેવા બાબતોમાં સમાન રીતે લાગુ પડતા અંગત કાયદાઓ ઘડવા અને અમલમાં મૂકવાનો પ્રસ્તાવ.
UPSC context
જીએસ પેપર II (ભારતીય બંધારણ, સંઘવાદ અને કાયદાકીય સત્તા) માટે મહત્વપૂર્ણ. સેક્યુલરિઝમ (બિનસાંપ્રદાયિકતા) અને રાજ્ય સ્તરની નીતિ અમલીકરણની સમજનું પરીક્ષણ કરે છે.
બંધારણની કલમ ૪૪
બંધારણના ભાગ IV (રાજ્યની નીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો) હેઠળની એક બંધારણીય જોગવાઈ જે રાજ્યને સમગ્ર ભારતમાં તમામ નાગરિકો માટે સમાન નાગરિક સંહિતા (Uniform Civil Code) સુરક્ષિત કરવાનો પ્રયાસ કરવા નિર્દેશ કરે છે.
UPSC context
GS પેપર II (DPSP અને બંધારણીય જોગવાઈઓ) માટે મહત્વપૂર્ણ. બિન-ન્યાયિક નિર્દેશો અને રાજ્યના કાયદાઓ વચ્ચેના પરસ્પર સંબંધોનું પરીક્ષણ કરે છે.
રાજનીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો
ભારતીય બંધારણના ભાગ IV (અનુચ્છેદો ૩૬–૫૧) માં સમાવિષ્ટ ન્યાયેતર માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો જે સરકારને કنون ઘડવામાં અને સામાજિક તથા આર્થિક નીતિઓનું ઘડતર કરવામાં માર્ગદર્શન આપે છે.
UPSC context
GS પેપર II માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ. કલ્યાણકારી રાજ્યના શાસનના દાર્શનિક પાયા અને અમલીકરણના પડકારોની ચકાસણી કરે છે.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
ભારતમાં યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ (UCC) અંગેની મુખ્ય બંધારણીય જોગવાઈઓ અને ન્યાયિક સીમાચિહ્નો કયા છે?
- બંધારણીય આધાર:: ભાગ IV ની અનુચ્છેદ 44 રાજ્યને ભારતના સમગ્ર પ્રદેશમાં નાગરિકો માટે સમાન નાગરિક સંહિતા સુનિશ્ચિત કરવા નિર્દેશ કરે છે; DPSP ન્યાયેતર છે.
- કાયદાકીય સક્ષમતા:: വ്യക്തിగత ಕಾನೂનો (લગ્ન, છૂટાછેડા, વારસાગત હકો) સાતમી અનુસૂચિની સમવર્તી સૂચિ (સૂચિ III) ની એન્ટ્રી 5 હેઠળ આવે છે.
- ન્યાયિક પૂર્વદ્રષ્ટાંતો:: શાહ બાનો (૧૯૮૫) અને સરલા મુદગલ (૧૯૯૫) જેવા સીમાચિહ્નરૂપ ચૂકાદાઓએ પર્સનલ લૉ (વૈયક્તિક કાયદાઓ)માં લિંગ ભેદભાવ દૂર કરવા માટે UCC (યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ) લાગુ કરવા તરફ આગળ વધવા સંસદને અનુરોધ કર્યો હતો.
આંતર-વિષય પેટર્ન
UCC વિ. ફેડરલિઝમ અને સમવર્તી સૂચિ (કોનકરન્ટ લિસ્ટ) વિધેયકીય સત્તા
જ્યારે અનુચ્છેદ 44 એ ન્યાયેતર ડીપીએસપી (DPSP) છે, ત્યારે સંઘીય ગતિશીલતા રાજ્યોને અંગત કાયદા જેવા સમવર્તી સૂચિના વિષયો હેઠળ કાયદો ઘડવાની મંજૂરી આપે છે, જેના કારણે બહુ-રાજ્ય કાનૂની વિભાજન થાય છે.
આર્ટિકલ 44, ડીપીએસપી (DPSP) ની ન્યાયેતરતા (non-justiciability), સમવર્તી સૂચિ (Concurrent List) ની પ્રવેશો, અને રાજ્ય યુસીસી (UCC) કાયદાઓ હેઠળ એસટી (STs) માટેના બંધારણીય અપવાદો પર વિધાન-આધારિત પ્રશ્નોની અપેક્ષા રાખો.
સંલગ્ન PYQ · 2
સંલગ્ન PYQ · 2
- 2017GPSC_PRELIMSGS1
Which Article of the Constitution directs the state to Endeavour secure uniform Civil Code throughout the country ?
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
Which of the following statements accurately reflect/(s) the provisions of the Indian Constitution? Statements: 1. The Directive Principles of State Policy (DPSP) are enforceable by the courts. 2. The Indian Constitution provides a federal system with unitary features. 3. The Fundamental Rights can be amended by the Parliament without any restrictions. Which of the statement/statements given above is/are correct?
