Current Affairs

Sign in
ભૂગોળGS3
GS3

સિંચાઈ વ્યવસ્થાપન માટે ગુજરાતના ત્રણ જિલ્લાઓને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો પ્રાપ્ત થયા

Source:socialnews-xyz ↗

આ શા માટે મહત્વનું છે

કૃષિ શાસન, ગ્રામીણ માળખાકીય એવોર્ડ્સ અને જળ સંચાલન સિદ્ધિઓ સંબંધિત ગુજરાત રાજ્ય-વિશિષ્ટ વર્તમાન બાબતો માટે મહત્ત્વપૂર્ણ.

સારાંશ

પ્રધાન મંત્રી કૃષિ સિંચાઈ યોજના (PMKSY-WDC) માળખા હેઠળ ઉત્કૃષ્ટ સિંચાઈ શાસન અને જળ સંચાલન માટે ગુજરાતના ત્રણ જિલ્લાઓ (બનાસકાંઠા, અરવલ્લી અને મહિસાગર) ને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો પ્રાપ્ત થયા છે.

મુખ્ય મુદ્દા

  • ગુજરાતના ત્રણ જિલ્લાઓ - બનાસકાંઠા, અરવલ્લી અને મહિસાગરે સિંચાઈ શાસન અને જળ સંચાલનમાં ઉત્કૃષ્ટતા માટે રાષ્ટ્રીય એવોર્ડ જીત્યા છે.
  • આ માન્યતા ખેતી વિકાસ યોજના અંતર્ગત, ખાસ કરીને પ્રધાન મંત્રી કૃષિ સિંચાઈ યોજના - વોટરશેડ ડેવલપમેન્ટ કોમ્પોનન્ટ (PMKSY-WDC) હેઠળ મળી છે.
  • આ પુરસ્કારો પાણીનું સંરક્ષણ, ભૂગર્ભ જળ રિચાર્જ અને ટકાઉ કૃષિ પાયાકીય માળખાકીય વિકાસમાં ગુજરાતની સક્રિય નીતિઓ પર પ્રકાશ પાડે છે.

મહત્વપૂર્ણ શબ્દો

પ્રધાન મંત્રી કૃષિ સિંચાઈ યોજના (PMKSY-WDC)

આશ્વાસિત સિંચાઈ હેઠળ ખેતીલાયક વિસ્તારનો વિસ્તાર કરવા, પાણીના વપરાશની કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવા અને ટકાઉ સંરક્ષણ પદ્ધતિઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે 'હર ખેત કો પાની' ના ધ્યેય સાથે ૨૦૧૫ માં શરૂ કરવામાં આવેલ એક પ્રમુખ કેન્દ્ર પ્રાયોજિત યોજના.

UPSC context

GPSC પેપર 3 (કૃષિ, સિંચાઈ અને ગ્રામીણ વિકાસ) માટે મહત્વપૂર્ણ; જળ સુરક્ષા અને ટકાઉ કૃષિને પ્રોત્સાહન આપતી કેન્દ્રિય યોજનાઓની જાણકારીની ચકાસણી કરે છે.

Source
નેશનલ વોટર અવોર્ડ્સ

ભારતભરમાં જળ સંસાધન સંચાલન અને સંરક્ષણમાં વ્યક્તિઓ, સંસ્થાઓ અને જિલ્લાઓ દ્વારા કરવામાં આવેલ અનુકરણીય કાર્ય અને પ્રયાસોને માન્યતા આપવા અને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે એનાયત કરવામાં આવતા પ્રતિષ્ઠિત રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો.

UPSC context

GPSC જનરલ સ્ટડીઝ (શાસન અને વર્તમાન પ્રવાહો) માટે સુસંગત; પાણીના શાસન અને ટકાઉ સંસાધન સંચાલનમાં રાજ્ય સ્તરની સિદ્ધિઓ વિશેની જાગૃતિનું પરીક્ષણ કરે છે.

Source
जल શક્તિ મંત્રાલય

ભારતના જળ સંસાધનો અને સ્વચ્છતા નીતિઓની દેખરેખ રાખવા માટે જળ સંસાધન મંત્રાલય અને પીવાનાં પાણી અને સ્વચ્છતા મંત્રાલયને મર્જ કરીને ૨૦૧૯માં બનાવવામાં આવેલ નોડલ કેન્દ્ર સરકારનું મંત્રાલય.

UPSC context

GPSC પેપર 2 / પેપર 3 (રાજ્યવ્યવસ્થા અને શાસન / પર્યાવરણ અને જળ નીતિ) માટેનો મુખ્ય વિષય; રાષ્ટ્રીય જળ વ્યવસ્થાપન માટેની સંસ્થાકીય રૂપરેખાની ચકાસણી કરે છે.

Source

સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો

Economy Agriculture & Irrigation Governance

પ્રધાન મંત્રી કૃષિ સિંચાઈ યોજના (PMKSY) ના મુખ્ય ઘટકો અને ભંડોળની પેટર્ન (ફંડિંગ પેટર્ન) શું છે?

  • મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો: PMKSY હર ખેત કો પાણી, પર ડ્રોપ મોર ક્રોપ, એક્સિલરેટેડ ઇરિગેશન બેનિફિટ પ્રોગ્રામ (AIBP) અને વોટરશેડ ડેવલપમેન્ટ ઘટકને એકીકૃત કરે છે.
  • નાણાકીય સહાયતા ગુણોત્તર: ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ પદ્ધતિ સામાન્ય રીતે કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે 60:40 અને ઉત્તર પૂર્વીય તથા હિમાલયી રાજ્યો માટે 90:10 હોય છે.

આંતર-વિષય પેટર્ન

  • રાજ્ય જળ અભિયાનો વિરુદ્ધ કેન્દ્રીય જળશેડ યોજનાઓ

    ગુજરાતનું સુજલામ સુફલામ જળ સંચય અભિયાન એ દર્શાવે છે કે કેવી રીતે રાજ્ય સ્તરીય અભિયાનો ભૂગર્ભ જળસ્તરમાં સુધારો કરવા માટે PMKSY-WDC જેવી કેન્દ્ર પુરસ્કૃત જળવિભાજક (વોટરશેડ) યોજનાઓનું પૂરક બને છે.

  • ગ્રામીણ આજીવિકા સાથે જળવિભાજક વિકાસનું અભिसરણ

    MGNREGS અભિસરણ હેઠળ અસરકારક વોટરશેડ મેનેજમેન્ટ જમીન સંરક્ષણને ટકાઉ કૃષિ આજીવિકા સાથે જોડીને ગ્રામીણ આવકમાં સીધો વધારો કરે છે.

PMKSY-WDC ના ભંડોળની પેટર્ન અને ગુજરાતની જિલ્લા-સ્તરની જળ શાસન (વોટર ગવર્નન્સ) મોડેલો વારંવાર જોડકાં જોડો અથવા વિધાન-આધારિત પ્રશ્નોમાં દેખાય છે.

સંલગ્ન PYQ · 2

સંલગ્ન PYQ · 2

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    According to the Socio-Economic Review, 2024-2025 of Gujarat, Gujarat comes in ______ category in Logistic Ease Across Different States (LEADS), 2024.

  • 2025GPSC_PRELIMSGS1

    Which of the following statements is/are correct regarding the G-SAFAL scheme?