ગુજરાતમાં જીએસઈસીએલ અને એનપીસીઆઈલ પરમાણુ ઉર્જા પ્રોજેક્ટ સહયોગ
Source:timesofindia-indiatimes ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
ભારતની પરમાણુ ઉર્જા ક્ષમતા અને સ્વચ્છ ઉર્જા સંક્રમણને વેગ આપવા માટે NPCIL જેવી કેન્દ્રીય સંસ્થાઓ સાથે વ્યૂહાત્મક વિકેન્દ્રીકરણ અને રાજ્ય-સ્તરની ભાગીદારી દર્શાવે છે.
સારાંશ
GSECL અને NPCIL એ પરમાણુ ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સના વિકાસ પર સહયોગ કરવા, ગુજરાતના સ્વચ્છ ઉર્જા ક્ષેત્રને વેગ આપવા અને રાષ્ટ્રીય પરામાણુ ઉર્જા લક્ષ્યો સાથે સુસંગત બનવા માટે એક એમઓયુ (MoU) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- ગુજરાત સ્ટેટ ઇલેક્ટ્રિસિટી કોર્પોરેશન લિમિટેડ (GSECL) અને ન્યૂક્લિયર પાવર કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (NPCIL) એ પરમાણુ ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સ વિકસાવવા માટે એક મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ (MoU) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.
- આ સહયોગનો ઉદ્દેશ્ય સ્વચ્છ ઊર્જા ક્ષમતામાં વધારો કરવાનો, ગુજરાતના વીજળી ઉત્પાદન પોર્ટફોલિયોમાં વૈવિધ્ય લાવવાનો અને ભારતના શૂન્ય કાર્બન ઉત્સર્જન (નેટ-ઝીરો)ના લક્ષ્યોમાં યોગદાન આપવાનો છે.
- પરમાણુ ઊર્જા સહયોગ ભારતના બેઝ-લોડ અણુઉર્જા ક્ષમતાના વિસ્તરણમાં રાજ્ય-સ્તરની ભાગીદારીને ઉજાગર કરે છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
GSECL
ગુજરાત સરકાર હેઠળની એક રાજ્ય-માલિકીની વીજ ઉત્પાદન કંપની જે થર્મલ, ગેસ અને પુનઃપ્રાપ્ય સ્ત્રોતો દ્વારા સમગ્ર રાજ્યમાં વીજળી ઉત્પન્ન કરવા અને પૂરી પાડવા માટે જવાબદાર છે.
UPSC context
GPSC પેપર 3 (અર્થતંત્ર અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર) માટે મહત્વપૂર્ણ, જેમાં ગુજરાતના રાજ્ય ઉર્જા ક્ષેત્ર અને વીજળી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પહેલોને આવરી લેવામાં આવ્યા છે.
NPCIL
ભારતના પર્માણુ ઊર્જા વિભાગ હેઠળની સંપૂર્ણ માલિકીની સાર્વજનિક ક્ષેત્રની એન્ટરપ્રાઇઝ જે ન્યુક્લિયર પાવર રિએક્ટરની ડિઝાઇન, નિર્માણ અને સંચાલન માટે જવાબદાર છે.
UPSC context
GPSC પેપર 3 (વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી) માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ, જે ભારતની પરમાણુ ઊર્જા નીતિ, અણુ વીજ ઉત્પાદન અને સ્વચ્છ ઊર્જા સીમાચિહ્નોનું પરીક્ષણ કરે છે.
ગુજરાત સરકાર
ગુજરાત સરકારની પેટા-રાષ્ટ્રીય કારોબારી સત્તા, જે રાજ્યની અંદર નીતિ ઘડતર, વહીવટી શાસન અને માળખાકીય વિકાસ માટે જવાબદાર છે.
UPSC context
GPSC પેપર 1 અને 2 (રાજ્યવ્યવસ્થા, શાસન અને રાજ્યની યોજનાઓ) માટે રાજ્ય સ્તરીય વહીવટી નિર્ણયો અને વિકાસલક્ષી ભાગીદારી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે આવશ્યક છે.
પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ
પરમાણુ ઊર્જા એ કેન્દ્ર સરકારનો વિષય હોવાથી રાજ્ય સરકારોની પરમાણુ વીજળી વિકાસમાં કોઈ બંધારણીય કે વ્યવહારિક ભૂમિકા નથી.
એસ્પિરાન્ટ્સ ઘણીવાર એવું માની લે છે કે પરમાણુ ઊર્જા ફક્ત કેન્દ્ર સરકારના કાયદાકીય અને ઓપરેશનલ ક્ષેત્રાધિકાર હેઠળ જ આવે છે, અને NPCIL-GSECL એમઓયુ (MoU) જેવા રાજ્ય PSU સંયુક્ત સાહસોની ઉપેક્ષા કરે છે.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
ભારતમાં પરમાણુ ઊર્જાનું સંચાલન કરતી બંધારણીય અને વૈધાનિક રૂપરેખા કઈ છે?
- બંધારણીય આધાર: પરિશિષ્ટ VII હેઠળ યુનિયન લિસ્ટની એન્ટ્રી ૬, અણુ ઊર્જા અને ખનિજ સંસાધનો, સંસદના વિશિષ્ટ કાયદાકીય ક્ષેત્રાધિકાર હેઠળ છે.
- વૈધાનિક સત્તામંડળ: પરમાણુ ઊર્જા અધિનિયમ, 1962 કેન્દ્ર સરકારને પરમાણુ ઊર્જાનું ઉત્પાદન, વિકાસ અને નિયંત્રણ કરવાની સત્તા આપે છે.
- અમલીકરણ કરતી એજન્સી: NPCIL (ન્યુક્લિયર પાવર કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા લિમિટેડ) એ પરમાણુ ઊર્જા વિભાગ (DAE) હેઠળનું એક PSU છે.
આંતર-વિષય પેટર્ન
ન્યુક્લિયર એનર્જી + પર્યાવરણીય મંજૂરી નિયમો
NPCIL અંતર્ગત પરમાણુ વિસ્તરણ માટે મોટા પ્રમાણમાં ψીતળન (ಕೂલિંગ) પાણી અને જમીન સંપાદનની જરૂર પડે છે, જે ગુજરાતમાં તટીય ક્ષેત્રના નિયમનો (કોસ્ટલ ઝોન રેગ્યુલેશન્સ) અને પર્યાવરણીય મંજૂરીઓ સાથે સીધી રીતે જોડાયેલું છે.
રાજ્ય યુટિલિટીઝ + નેશનલ નેટ-ઝીરો લક્ષ્યાંકો
GSECL જેવી રાજ્યની યુટિલિટીઝ દ્વારા અણુ ઊર્જા ક્ષેત્રે વિવિધતા લાવવી એ શૂન્ય કાર્બન ઉત્સર્જન (નેટ-ઝીરો) બેઝલોડ વીજ ઉત્પાદન માટે ભારતના વ્યાપક વિકેન્દ્રીકૃત અભિગમને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
પરમાણુ બેસલોડ ક્ષમતા માટે રાજ્યના PSU યુટિલિટીઝ સાથે NPCIL ના સંયુક્ત સાહસો (જેઈન્ટ વેન્ચર્સ) સંભવિતપણે જોડકાં જોડો અથવા વિધાન-આધારિત પ્રશ્નોમાં પૂછી શકાય છે.
સંલગ્ન PYQ · 2
સંલગ્ન PYQ · 2
- 2026GPSC_PRELIMSGS1
What is the primary technical objective of the Second Stage of India's Three-Stage Nuclear Power Programme?
- 2026GPSC_PRELIMSGS1
Which of the following statement/s is/are correct about India's nuclear energy programme? 1. India's three-stage nuclear programme is centered on plutonium-based fast breeder reactors. 2. The thorium-based Advanced Heavy Water Reactor (AHWR) is the main component of India's third stage. 3. Kaiga Atomic Power Station houses India's first Indigenous Pressurised Heavy Water Reactor (PHWR). Select the correct option from the following.
