महाराष्ट्र सामाजिक सुरक्षा निवृत्तीवेतन योजनांमधील अनुदानात वाढ
Source:devgatha ↗
हे का महत्त्वाचे आहे
MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षेसाठी महत्त्वाचे कारण राज्य-विशिष्ट सामाजिक सुरक्षा कल्याणकारी योजना, त्यांचे लक्ष्यित लाभार्थी आणि अलीकडील सुधारणा यावर वारंवार प्रश्न विचारले जातात.
सारांश
महाराष्ट्र सरकारने राज्यातील निराधार व्यक्ती, विधवा, ज्येष्ठ नागरिक आणि शारीरिकदृष्ट्या अपंग व्यक्ती यांना लाभ मिळावा यासाठी संजय गांधी निराधार योजना आणि श्रावणबाळ योजनेअंतर्गत आर्थिक अनुदान व मासिक पेन्शनच्या रकमेत वाढ करून राज्यभरातील सामाजिक सुरक्षा जाळे अधिक मजबूत केले आहे.
मुख्य मुद्दे
- महाराष्ट्रे सरकारने संजय गांधी निराधार योजना आणि श्रावणबाळ योजना या प्रमुख सामाजिक कल्याणकारी योजनांमधील आर्थिक सहाय्य/अनुदान वाढवले आहे.
- या योजना राज्यातील निराधार, ज्येष्ठ नागरिक, दिव्यांग व्यक्ती आणि विधवांना मासिक आर्थिक मदत पुरवतात.
- या धोरणात्मक बदलाचा उद्देश समाजातील दुर्बल घटकांना अधिक चांगले सामाजिक सुरक्षा कवच प्रदान करणे आणि महागाईचा मुकाबला करणे हा आहे.
महत्त्वाच्या संज्ञा
संजय गांधी निराधार योजना
उत्पन्नाचे निकष पूर्ण करणाऱ्या निराधार व्यक्ती, अनाथा, दिव्यांग, विधवा आणि गंभीर दीर्घाराजांनी ग्रस्त असलेल्या व्यक्तींना मासिक पेन्शन अनुदान देणारी महाराष्ट्र राज्य कल्याणकारी योजना.
UPSC context
MPSC साठी महत्त्वाचे (पेपर II - शासन आणि सामाजिक कल्याण योजना), असुरक्षित घटकांसाठी राज्यस्तरीय सामाजिक सुरक्षा उपक्रमांच्या ज्ञानाची चाचणी घेणारे.
श्रावणबाळ योजना
६५ वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाच्या वंचित ज्येष्ठ नागरिकांना आर्थिक सुरक्षा आणि मासिक आर्थिक मदत देणारी महाराष्ट्र सरकारची एक राज्य पेन्शन योजना.
UPSC context
वरिष्ठ नागरिक आणि περιθωριοποιημένα ( περιθωριοποιημένα हा इंग्रजी शब्द आहे, पण मराठीत वंचितांसाठी योग्य शब्द वापरूया - मराठीतील योग्य संज्ञा: वंचितांच्या) लोकसंख्येला लक्ष्य करणाऱ्या सामाजिक क्षेत्रातील योजनांच्या अंतर्गत MPSC पेपर II साठी संबंधित.
पूर्वपरीक्षा सापळा
सामाजिक न्याय आणि अधिकारिता मंत्रालयामार्फत राबविण्यात येणाऱ्या केंद्र-प्रायोजित योजना.
स्पर्धक अनेकदा असा ग्रह करून घेतात की या राज्य पेन्शन योजना पूर्णपणे केंद्र सरकारकडून वित्तपोषित आहेत, परंतु श्रावणबाळ आणि संजय गांधी निराधार या महाराष्ट्र सरकारच्या राज्य-वित्तपोषित/राज्य-संचालित कल्याणकारी योजना आहेत.
संबंधित स्थिर संकल्पना
महाराष्ट्राच्या संजय गांधी निराधार योजना आणि श्रावणबाळ योजनेअंतर्गत प्रमुख पात्रता निकष काय आहेत?
- वयोगट: वयाचे निकट: संजय गांधी निराधार योजना १८ ते ६५ वयोगटातील निराधार व्यक्तींना समाविष्ट करते, तर श्रावणबाळ योजना ६५ आणि त्याहून अधिक वयाच्या ज्येष्ठ नागरिकांना लक्ष्य करते.
- उत्पन्न मर्यादा: उत्पन्नमर्यादा: लाभार्थी महाराष्ट्र सरकारने निश्चित केलेल्या ठरवून दिलेल्या वार्षिक उत्पन्न मर्यादेखालील कुटुंबातील असणे आवश्यक आहे.
- लाभार्थी: लक्षित गट: यामध्ये निराधार विधवा, अनाथ, शारीरिकदृष्ट्या अपंग व्यक्ती आणि मोठे/गंभीर आजार असलेल्या रुग्णांचा समावेश आहे.
आंतर-विषय नमुने
कल्याणकारी अनुदाने आणि राज्याची वित्तीय तूट मर्यादा
राज्याद्वारे प्रायोजित कल्याणकारी पेन्शन हे अनुच्छेद २६६ अंतर्गत केंद्र-राज्य वित्तीय भार-वाटपाशी जोडलेले असून, त्यामुळे वित्तीय उत्तरदायित्व आणि मुदतपूर्व व्यवस्थापन (FRBM) कायद्याने ठरवलेल्या वित्तीय तटीच्या मर्यादांची परीक्षा होते.
मार्गदर्शक तत्त्वांचे अनुच्छेद ४१ आणि राज्याच्या सामाजिक योजना
सार्वजनिक साहाय्याबाबतच्या कलम ४१ अंतर्गत येणारी राज्याच्या धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे (DPSP) निराधार आणि ज्येष्ठ नागरिक यांसारख्या असुरक्षित घटकांना लक्ष्य करून कार्यान्वित केली जातात.
MPSC अनेकदा पूर्व परीक्षेतील बहुविध विधानांच्या प्रश्नांमध्ये महाराष्ट्राच्या प्रमुख कल्याणकारी योजनांचे पात्रतेचे निकष आणि उत्पन्नाच्या मर्यादा एकत्र करते.
संबंधित PYQ · 3
संबंधित PYQ · 3
- 2018MPSC_PRELIMSGS1
In Maharashtra, Dr. Abdul Kalam Amrut Ahar Yojana is related with
- 2018MPSC_PRELIMSGS1
Government of Maharashtra's Sumatibai Sukalikar Udyogini Mahila Sakshamikaran Yojana is related to
- 2023MPSC_PRELIMSGS1
Who are the beneficiaries of Annapurna Yojana ?
