निवडणूक आयोगाकडून विधान परिषदेच्या द्वैवार्षिक निवडणुकांची घोषणा
Source:newsonair ↗
हे का महत्त्वाचे आहे
राज्यस्तरीय द्वisadni (द्विसदनीय) विधिमंडळ निवडणुका, विधान परिषदेबाबतच्या घटनात्मक तरतुदी (कलम १७१), आणि द्वैवार्षिक निवडणुका पार पाडण्यात भारताच्या निवडणूक आयोगाची भूमिका समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचे.
सारांश
भारताच्या निवडणूक आयोगाने महाराष्ट्र विधानपरिषदेच्या पाच जागांसाठी द्विवार्षिक निवडणुकांची घोषणा केली आहे, ज्यामुळे भारताच्या वरिष्ठ सभागृहांची रचना, अनुच्छेद १७१ अंतर्गत संवैधानिक फ्रेमवर्क आणि निवडणूक प्रक्रियेवर लक्ष केंद्रित झाले आहे.
मुख्य मुद्दे
- भारताच्या निवडणूक आयोगाने महाराष्ट्र विधानपरिषदेच्या पाच जागांसाठी द्विवार्षिक निवडणुकांची घोषणा केली आहे.
- विधान परिषद हे महाराष्ट्राच्या द्विसदनीय विधिमंडळाचे उच्च सभागृह आहे.
- विधान परिषदेच्या निवडणुकांमध्ये घटनेच्या कलम १७१ अंतर्गत पदवीधर, शिक्षक आणि स्थानिक प्राधिकारी संस्था यांसारख्या विशेष मतदारसंघांचा समावेश असतो.
महत्त्वाच्या संज्ञा
भारताची निवडणूक आयोगाची
कलम ३२४ अंतर्गत स्थापित एक स्वायत्त घटनात्मक संस्था, जी संसद, राज्य विधिमंडळे आणि भारताचे राष्ट्रपती व उपराष्ट्रपती यांची कार्यालये यांच्या निवडणुका मुक्त आणि निष्पक्षपणे पार पाडण्यासाठी जबाबदार आहे.
UPSC context
MPSC राज्यशास्त्र (जीएस पेपर II): भाग XV अंतर्गत निवडणूक यंत्रणेच्या संरचनात्मक तरतुदी, स्वायत्तता आणि संवैधानिक आदेशाची चाचणी घेते.
महाराष्ट्र विधानपरिषद
कलम १७१ अन्वये स्थापित महाराष्ट्र द्विसदनी विधिमंडळाचे उच्च सदन, ज्यामध्ये एक अद्वितीय मिश्र मतदारसंघ आणि राज्यपाल नामनिर्देशन प्रणालीद्वारे निवडलेले ७८ सदस्य समाविष्ट आहेत.
UPSC context
MPSC राज्य राजकारण आणि प्रशासन: राज्य विधानपरिषदांची रचना, निवडणूक प्रणाली, पात्रता आणि घटनात्मक महत्त्व यावर लक्ष केंद्रित करते.
पूर्वपरीक्षा सापळा
महाराष्ट्र विधानपरिषदेच्या एक-तृतीयांश सदस्यांची निवड पदवीधर आणि शिक्षक मतदारसंघाद्वारे केली जाते.
स्पर्धक अनेकदा अनुच्छेद १७१ अंतर्गत येणाऱ्या पदवीधर/शिक्षक मतदारसंघ (प्रत्येकी १/१२ वा भाग) आणि स्थानिक अधिकारी/आमदार मतदारसंघ (प्रत्येकी १/३ रा भाग) यांच्या मतदान संघात संभ्रम निर्माण करतात.
संबंधित स्थिर संकल्पना
कलम १७१ अन्वये राज्य विधानपरिषदेची घटनात्मक रचना आणि मतदारसंघनिहाय विभागणी काय आहे?
- स्थानिक स्वराज्य संस्था: स्थानिक प्राधिकारी: नगरपालिका आणि जिल्हा बोर्डांसारख्या स्थानिक प्राधिकाऱ्यांचा समावेश असलेल्या मतदारसंघामधून एक-तृतीयांश (१/३) सदस्य निवडले जातात.
- विधानसभा सदस्य: आमदार: विधानसभेचे सदस्य नसलेल्या व्यक्तींमधून राज्य विधानसभेच्या सदस्यांद्वारे एक-तृतीयांश (१/३) सदस्य निवडले जातात.
- विशेष मतदारसंघ: पदवीधर आणि शिक्षक: कमीत कमी ३ वर्षे पदवीधर असणाऱ्यांकडून आणि कमीत कमी ३ वर्षे अध्यापनाचा अनुभव असणाऱ्या शिक्षकांकडून प्रत्येकी एक द्वादशांश (१/१२ वा भाग) निवडले जातात.
- राज्यपाल नामनिर्देशित व्यक्ती: राज्यपाल नामांकन: साहित्य, विज्ञान, कला, सहकार चळवळ आणि समाजसेवा या क्षेत्रांतील राज्यपालान tर्फे एक-सष्ठांश (१/६) सदस्यांचे नामांकन.
आंतर-विषय नमुने
विधान परिषद विरुद्ध राज्यसभा रचना
MPSC च्या राज्यव्यवस्था विषयक विधानांमध्ये कलम १७१ मधील रचनेचे नियम अनेकदा राज्यसभा (कलम ८०) नामनिर्देशन निकषांसोबत एकत्र केले जातात.
कलम १७१ अंतर्गत विधानपरिषद (MLC) मतदारसंघनिहाय अचूक टक्केवारी तपासणाऱ्या एकापेक्षा जास्त विधानांच्या MPSC प्रश्नाची अपेक्षा करा.
संबंधित PYQ · 4
संबंधित PYQ · 4
- 2021MPSC_PRELIMSGS1
Maharashtra Legislative Council completed its 50 years of existence in ______.
- 2019MPSC_PRELIMSGS1
Consider the following statements : a. Odisha Legislative Assembly passed resolution for creation of Legislative Council recently. b. Currently, five States have Legislative Councils. c. Proposals to create Legislative Councils in Kerala and Gujarat are pending in Parliament. d. ¹⁄₁₂ members of Legislative Council are elected by registered graduates. Which of the above statements are correct ? Answer Options :
- 2024MPSC_PRELIMSGS1
Which Articles in the Constitution provide for the electoral system in our country ?
- 2022MPSC_PRELIMSGS1
Which Article of the Indian Constitution empowers the Parliament of India to create or abolish Legislative Councils, if the Legislative Assembly of the State passes a resolution to that effect ?
