निवडणूक आयोगाकडून विधानपरिषद द्विवार्षिक निवडणुकांची घोषणा
Source:newsonair ↗
हे का महत्त्वाचे आहे
कलम १७१ अंतर्गत महाराष्ट्र विधानपरिषदेची रचना, सदस्यसंख्या आणि निवडणूक पद्धती तसेच भारताच्या निवडणूक आयोगाची भूमिका समजून घेण्यासाठी MPSC च्या उमेदवारांसाठी महत्त्वाचे.
सारांश
भारताच्या निवडणूक आयोगाने महाराष्ट्र विधानपरिषदेच्या पाच जागांसाठी द्वैवार्षिक निवडणुकांची घोषणा केली असून, त्या २३ ऑक्टोबर रोजी होणार आहेत. याद्वारे विधानपरिषदेचे नियमन करणाऱ्या घटनात्मक तरतुदी आणि राज्यांच्या वरिष्ठ सभागृहांसाठी द्वैवार्षिक निवडणुका पार पाडण्यात निवडणूक आयोगाची भूमिका अधोरेखित होते.
मुख्य मुद्दे
- भारताच्या निवडणूक आयोगाने महाराष्ट्राच्या विधान परिषदेच्या पाच जागांसाठी द्विवार्षिक निवडणुकांची घोषणा केली आहे.
- निवडणुका २३ ऑक्टोबर रोजी आयोजित केल्या आहेत.
- भारताच्या संविधानाच्या कलम १७१ नुसार महाराष्ट्र विधानपरिषदेची एकूण सदस्यसंख्या ७८ आहे.
महत्त्वाच्या संज्ञा
भारतीय निवडणूक आयोग
कलम ३२४ अंतर्गत एक स्वतंत्र घटनात्मक संस्था जी संसदेची, राज्य विधिमंडळांची आणि राष्ट्रपती व उपराष्ट्रपती पदांच्या निवडणुकांच्या अधीक्षणाचे, निर्देशनाचे आणि नियंत्रणाचे तसेच त्या निष्पक्षपणे पार पाडण्याचे काम करते.
UPSC context
MPSC राज्यशास्त्र (सामान्य अध्ययन पेपर II): यादरवारे घटनात्मक संस्था, निवडणूक यंत्रणा आणि कलम ३२४ च्या अधिकारांचे ज्ञान तपासले जाते.
विधान परिषद
भारतातील राज्य विधिमंडळाचे उच्च सदन. ही एक स्थायी संस्था असून ती विसर्जित होत नाही आणि तिच्या सदस्यांपैकी एक तृतीयांश सदस्य दर दोन वर्षांनी निवृत्त होतात.
UPSC context
MPSC राज्यशास्त्र: द्विगुمी राज्य विधिमंडळे, कलकत्ता 169 (Article 169), आणि विधानपरिषद (MLC) निवडणूक स्वरूपावरील प्रश्नांसाठी महत्त्वपूर्ण.
द्वivārshik Nivadnukā
राज्यसभा किंवा विधान परिषद यांसारख्या कायमस्वरूपी सभागृहात सदस्यांची मुदत संपल्यामुळे निर्माण होणाऱ्या जागा भरण्यासाठी घेतल्या जाणाऱ्या निवडणुका, जिथे दर दोन वर्षांनी एक तृतीयांश सदस्य निवृत्त होतात.
UPSC context
MPSC राज्यशास्त्र आणि चालू घडामोडी: वरिष्ठ सभागृहाची रचना आणि संस्थात्मक सातत्य या संदर्भात वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न.
संबंधित स्थिर संकल्पना
कलम १७१ अंतर्गत राज्य विधानपरिषदांसाठी कोणत्या संवैधानिक तरतुदी आणि रचना निकष आहेत?
- क्षमतेची मर्यादा: एकूण सदस्यसंख्या राज्य विधानसभा परिषदेच्या एकूण सदस्यसंखेच्या एक-तृतीयांशपेक्षा जास्त असू शकत नाही आणि किमान ४० सदस्य असणे आवश्यक आहे.
- मतदार संच मिश्रण: सदस्य वेगवेगळ्या मतदारसंघल्यांद्वारे निवडले जातात: स्थानिक स्वराज्य संस्था, पदवीधर, शिक्षक, आमदार आणि राज्यपालांमार्फत नेमणूक केलेले सदस्य.
- कार्यकाळ आणि निवृत्ती: विधान परिषदेचे दर दुसऱ्या वर्षी एक-ततृतीय सदस्य निवृत्त होतात, ज्यामुळे ती विसर्जित न होणारी एक कायमस्वरूपी संस्था बनते.
आंतर-विषय नमुने
विधान परिषद + राज्यपाल नामनिर्देशन + कलम १७१
कलम १७१ अंतर्गत असलेली रचनाविषयक मर्यादा राज्य विधिमंडळाच्या संरचनांना थेट दहाव्या अनुसूचीच्या पक्षांतर विरोधी नियमांशी आणि राज्यपालांच्या विवेकबुद्धीनुसार किंवा संवैधानिक नामांकनाचे अधिकार यांच्याशी जोडते.
अनुच्छेद १७१ मधील संख्यात्मक मर्यादा (विधानसभा संख्येच्या १/३, किमान ४०) आणि विधानपरिषद (MLC) निवडणुकांसाठीची एकलसंक्रमण पसंती पद्धत (STV) ही MPSC साठी अत्यंत महत्त्वाची विधाने आहेत.
संबंधित PYQ · 2
संबंधित PYQ · 2
- 2011MPSC_PRELIMSGS1
How much is the strength of the Legislative Council of Maharashtra ?
- 2024MPSC_PRELIMSGS1
Which Articles in the Constitution provide for the electoral system in our country ?
