વ્યવસાય सुगमતા માટે ગુજરાતે જમીન ફાળવણીની સત્તાઓનું વિકેન્દ્રીકરણ કર્યું
Source:cmogujarat ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
આ પગલું ગુજરાતમાં એક મોટો વહીવટી સુધારો દર્શાવે છે જેનો હેતુ વહીવટી વિકેન્દ્રીકરણ અને ઈઝ ઓફ ડુઈંગ બિઝનેસ (ease of doing business) ને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે, જે જીપીએસસી (GPSC) ના શાસન અને આર્થિક વહીવટ વિભાગોમાં વારંવાર પૂછાય છે.
સારાંશ
ગુજરાત સરકારએ જિલ્લા કક્ષાના સત્તાધિકારીઓને વિસ્તૃત સત્તાઓ આપીને જમીન ફાળવણીની પદ્ધતિઓનું વિકેન્દ્રીકરણ કર્યું છે. આ નિર્ણયનો ઉદ્દેશ્ય વેપાર સુગમતા (Ease of Doing Business - EoDB) ને મજબૂત કરવાનો,ૌદ્યોગિક વિકાસને વેગ આપવાનો, લાલ ફીતાશાહી ઘટાડવાનો અને પ્રોજેક્ટ પ્રસ્તાવોને વધુ ઝડપથી મંજૂર કરવા માટે જિલ્લા કલેક્ટરો જેવા સ્થાનિક વહીવટી તંત્રને સશક્ત કરવાનો છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- ગુજરાત સરકારે જિલ્લા કક્ષાના અધિકારીઓને ઉન્નત નાણાકીય અને વહીવટી સત્તાઓ સોંપીને જમીન ફાળવણીની પ્રક્રિયાઓનું વિકેન્દ્રીકરણ કર્યું છે.
- આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય અમલશાહીના વિલંબને દૂર કરવાનો, લાલ ફીતાશાહી ઘટાડવાનો અને પાયાના સ્તરેindustrialવિકાસ તથા પ્રોજેક્ટના અમલીકરણને વેગ આપવાનો છે.
- જિલ્લા કલેક્ટરો અને સ્થાનિક વહીવટી સંસ્થાઓને સશક્ત બનાવવા એ રાજ્યના ધંધાકીય सुગમતા (Ease of Doing Business) વધારવાના અને દેશી તથા વિદેશી રોકાણને આકર્ષવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે સુસંગત છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
ઈઝ ઓફ ડુઈંગ બિઝનેસ પૉલિસી
એક વ્યવસાયિક નિયમનકારી સૂચકાંક અને સુધારા માળખું જે ઉદ્યોગો માટે પારદર્શક અને રોકાણ-મૈત્રીપૂર્ણ ઇકોસિસ્ટમ કેળવવા માટે પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવવા, પાલનના બોજને ઘટાડવા અને મંજૂરીઓને વેગ આપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
UPSC context
GPSC પેપર-II/III (ગવર્નન્સ, અર્થતંત્ર અનેઔદ્યોગિક નીતિ): રાજ્યમાં વહીવટી સુધારાઓ, નિયમનકારી સરળતા અને રોકાણ સુગમતાની પદ્ધતિઓનું પરીક્ષણ કરે છે.
ગુજરાત સરકાર
ગુજરાત રાજ્યની વહીવટી શાખા જે માળખાકીય અને સામાજિક-આર્થિક વિકાસને વેગ આપવા માટે નીતિઓ, વહીવટી માળખાં અને વિકેન્દ્રીકૃત સુશાસન પહેલો ઘડવા માટે જવાબદાર છે.
UPSC context
GPSC પેપર-I/II (ભારતીય રાજવ્ય અને રાજ્ય વહીવટ): રાજ્યની કારોબારી સત્તાઓ, વહીવટી વિકેન્દ્રીકરણ અને નીતિ અમલીકરણ સંબંધિત પ્રશ્નો માટે અનિવાર્ય.
મુખ્ય મંત્રીનું કાર્યાલય ગુજરાત
ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીના વડપણ હેઠળની સર્વોચ્ચ રાજકીય અને નોકરશાહી કચેરી, જે રાજ્યના વિભાગોમાં નીતિ ઘડતર, વ્યૂહાત્મક નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા અને વહીવટી દેખરેખનું માર્ગદર્શન કરે છે.
UPSC context
GPSC પેપર-II (ગવર્નન્સ અને પબ્લિક એડમિનિસ્ટ્રેશન): શાસન સુધારાઓમાં રાજકીય કારોબારી અને ઉચ્ચ સ્તરીય સંસ્થાકીય નેતૃત્વની ભૂમિકાનું પરીક્ષણ કરે છે.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
ગુજરાતમાં જિલ્લા કલેક્ટરની મુખ્ય વહીવટી ભૂમિકાઓ અને વૈધાનિક સત્તાઓ શું છે?
- મહેસૂલ અને મેજિસ્ટ્રિયલ: ડ્યુઅલ કેપેસિટી એ મહેસૂલ વહીવટના જિલ્લા વડા અને કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવનાર જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ એમ બંને તરીકે કામ કરે છે.
- જમીન વહીવટ: જમીન સંચાલન એ જમીન હસ્તગત, ફાળવણી, મહેસૂલ ઉઘરાણી અને જમીન રેકર્ડ્સ (ભૂઅભિલેખ) ની જાળવણીની દેખરેખ રાખે છે.
- ક્રાઇસિસ લીડરશિપ: કુદરતી આફતો અને કટોકટી દરમિયાન ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ (Disaster Management) એ જિલ્લા આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સત્તામંડળ (DDMA) નું નેતૃત્વ કરે છે.
આંતર-વિષય પેટર્ન
વિકેન્દ્રીકરણ અને ગુજરાતમાંઔદ્યોગિક કોરિડોર
જમીન સંબંધિત સત્તાઓનું જિલ્લા કલેક્ટરો તરફ વિકેન્દ્રીકરણ કરવાથી પ્રી-ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સમય મર્યાદા ઘટાડીને અને અવરોધો ઓછા કરીને DMIC અને ગિફ્ટ સિટી જેવાં ঔદ્યોગિક કોરિડોરને સીધી મદદ મળે છે.
રાજ્ય-સ્તરીય નાણાકીય પ્રતિનિધિમંડળ અને વહીવટી સુધારણા
રૂ. 1 કરોડ સુધીની નાણાકીય મર્યાદાઓનું પ્રતિનિધિત્વ (ડિલીગેશન) ગાંધીનગરથી ઓપરેશનલ બોજ ઘટાડે છે, જે રાજ્ય સ્તરે સહકારી સંઘવાદનું મૂર્તિમંત સ્વરૂપ છે.
સુધારેલી નાણાકીય મર્યાદાઓ (દા.ત., કલેક્ટરની મર્યાદા વધારીને રૂ. ૧ કરોડ કરવામાં આવી છે) અને વિકેન્દ્રીકૃત જમીન સત્તાઓ પર વિધાન-આધારિત પ્રશ્નોની અપેક્ષા રાખો.
સંલગ્ન PYQ · 2
સંલગ્ન PYQ · 2
- 2017GPSC_PRELIMSGS1
According to the Balwantrai Mehata Committee, the district collector should be :
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
According to the Socio-Economic Review, 2024-2025 of Gujarat, Gujarat comes in ______ category in Logistic Ease Across Different States (LEADS), 2024.
