मराठवाड्यातील दुष्काळजन्य परिस्थिती आणि कृषी क्षेत्रापुढील आव्हाने
Source:indiatoday ↗
हे का महत्त्वाचे आहे
मराठवाड्यासारख्या प्रदेशांमधील महाराष्ट्राचा प्रादेशिक भूगोल, मान्सूनचे स्वरूप, कृषी अर्थव्यवस्था आणि दुष्काळ संवेदनशीलता व्यवस्थापन यावर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या MPSC उमेदवारांसाठी सुसंगत.
सारांश
मराठवाड्यातील धाराशिव जिल्ह्यातील शेतकरी कोरडा दुष्काळ आणि अपुऱ्या पावसामुळे सोयाबीनसारख्या खरीप पिकांच्या मोठ्या प्रमाणातील नुकसानीमुळे तीव्र संकटाशी सामना करत आहेत. जमिनीवरील वास्तव्य हे तीव्र पाणी आणि चारा टंचाई दर्शवत असले, तरी प्रशासकीय दुष्काळ मदत अद्याप धिम्या गतीने सुरू आहे, ज्यामुळे महाराष्ट्राच्या पर्जन्यछायेच्या प्रदेशांमधील कृषी स्थैर्याबद्दल चिंता निर्माण झाली आहे.
मुख्य मुद्दे
- मराठवाडा भागातील, विशेषतः धाराशिव जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांना, लहरी पाऊस आणि दुष्काळी परिस्थितीमुळे सोयाबीनसारख्या खरीप पिकांच्या तीव्र हानीचा सामना करावा लागत आहे.
- जमिनीवरील शेतकरी संकट, पाण्याची टंचाई आणि چارا संकट असूनही, मदत उपाय आणि प्रशासकीय भरपाई कागदावरच रेंगाळलेली किंवा अपुरी राहतात.
- महाराष्ट्राच्या भूगोलमधील प्रादेशिक असुरक्षितता अधोरेखित करताना, विशेषतः वारंवार येणाऱ्या कृषी दुष्काळास बळी पडणाऱ्या पर्जन्यछायेच्या प्रदेशांवर भर देण्यात आला आहे.
संबंधित स्थिर संकल्पना
महाराष्ट्राच्या अधिकृत दुष्काळ पुस्तिका आराखड्याअंतर्गत कोणते प्रमुख प्रशासकीय उपाय सुरू केले जातात?
- कर्ज पुनर्रचना: बाधित शेतकऱ्यांच्या अल्पकालीन पीक कर्जाचे दीर्घकालीन कर्जात स्थगन किंवा पुनर्रचना.
- आर्थिक मदत: जमीन महसूल, शेतीचे वीज बिल आणि स्पर्धात्मक शाळा/महाविद्यालयीन परीक्षा शुल्कामध्ये सवलत किंवा माफी.
- चारा छावण्या: अनुदानित चारा आणि पाणी पुरवण्यासाठी राज्य सरकारतर्फे जनावरांच्या चारा छावण्या सुरू करणे.
आंतर-विषय नमुने
दुष्काळ व्यवस्थापन + गोदावरी खोरे पाणी विवाद
मराठवाड्यातील वारंवार ओढवणारे पाणीटंचाईचे संकट हे आंतरराज्य नदीपाणी वाटप न्यायाधिकरणे आणि गोदावरी खोऱ्यातील पाण्याच्या समन्यायी वाटपावरील घटनात्मक तरतुदींशी छेद लेते.
प्रादेशिक असमतोल + अनुच्छेद ३७१(२) विकास मंडळे
वृष्टीछायेतील जिल्ह्यांमधील शेतीविषयक संकटाचा थेट परिणाम प्रादेशिक आंदोलनांवर होतो, ज्यामुळे कलम ३७१(२) अंतर्गत वैधानिक विकास मंडळांवरील ऐतिहासिक चर्चांना पुन्हा उजळा मिळाला आहे.
मराठवाडा दुष्काळ भूगोल + राज्य मदतीची ट्रिगर यंत्रणा यावर MPSC मुख्य/पूर्व परीक्षांच्या बहुविधान प्रश्नांद्वारे विचारले जाण्याची शक्यता आहे.
संबंधित PYQ · 3
संबंधित PYQ · 3
- 2024MPSC_PRELIMSGS1
Which type of drainage pattern is found in Maharashtra ? (a) Dendritic (b) Parallel (c) Indefinite (d) Trellis Answer options :
- 2020MPSC_PRELIMSGS1
What happened in Maharashtra due to fragmentation of agricultural land ? (a) Farmer is not able to produce food grains, sufficient for his family. (b) There are obstacle to supply water to agricultural land. (c) The use of modern agricultural tools is uneconomical. (d) To pay individual attention on agriculture is uneconomical. Answer Options :
- 2025MPSC_PRELIMSGS1
_______ Monsoon winds blow in Maharashtra from June to September.
