Current Affairs

Sign in
अर्थव्यवस्थाGS3
GS3

महसूल विभागामार्फत कृषी नुकसान भरपाई आणि अनुदानाचे वितरण

Source:agrowon-esakal ↗

हे का महत्त्वाचे आहे

महाराष्ट्रातील राजүнरस्त्यावरील कृषी प्रशासन, आपत्ती मदत वितरण यंत्रणा आणि शेती विषयक संकटांसाठी शासकीय हस्तक्षेपांचे आकलन करण्यासाठी महत्त्वाचे.

सारांश

महाराष्ट्र सरकारने अवकाळी पाऊस आणि नैसर्गिक आपत्तींमुळे मोठ्या प्रमाणावर पिकांचे नुकसान झालेल्या २१ जिल्ह्यांमधील शेतकऱ्यांना मदत करण्यासाठी ८४ कोटी रुपयांहून अधिक निधी मदतानुदान म्हणून मंजूर केला आहे.

मुख्य मुद्दे

  • महाराष्ट्र सरकारने २१ जिल्ह्यांमधील पिकांच्या नुकसानीसाठी ८४ कोटी रुपयांपेक्षा जास्त रकमेच्या आर्थिक मदत पॅकेजला मंजुरी दिली आहे.
  • नैसर्गिक आपत्ती आणि अवकाळी हवामानामुळे प्रभावित झालेल्या शेतकऱ्यांना भरपाई देण्याचा या मदतीचा उद्देश आहे.
  • राज्यातील प्रभावित शेतकरी समुदायाला आधार देण्यासाठी महसूल विभागाच्या यंत्रणेमार्फत नुकसान भरपाईचे वाटप केले जाते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

महाराष्ट्रातील पीक नुकसान भरपाई

अवकाळी पाऊस आणि नैसर्गिक आपत्तींमुळे शेतीचे मोठे नुकसान झालेल्या शेतकऱ्यांना मदत करण्यासाठी महाराष्ट्र सरकारद्वारे वितरित केले जाणारे राज्यस्तरीय आर्थिक सहाय्य.

UPSC context

MPSC सामान्य अध्ययन पेपर III (कृषी आणि आपत्ती व्यवस्थापन) — शेती क्षेत्रातील संकट आणि आपत्ती निवारणासाठी राज्य हस्तक्षेपाची यंत्रणा तपासतो.

Source
मदत नुकसान भरपाई

अपेक्षित नसलेल्या तीव्र हवामानाच्या घटना आणि नैसर्गिक आपत्तींमुळे प्रभावित झालेल्या व्यक्ती किंवा क्षेत्रांना मदत करण्यासाठी राज्य प्रशासनाद्वारे मंजूर करण्यात आलेले आर्थिक सहाय्य.

UPSC context

MPSC सामान्य अध्ययन पेपर III (आपत्ती व्यवस्थापन) — नैसर्गिक आपत्तींच्या during शासकीय धोरणे, शमन धोरणे आणि आर्थिक मदतीची चाचणी घेतो.

Source
महाराष्ट्र शासन

राज्यातील धोरण निर्मिती, प्रशासन आणि आपत्ती व्यवस्थापनासाठी जबाबदार असलेले महाराष्ट्र राज्याचे कार्यकारी शासन.

UPSC context

MPSC सामान्य अध्ययन पेपर II आणि महाराष्ट्र-विशिष्ट प्रशासन — राज्य शासन व्यवस्था, कार्यकारी कार्ये आणि कल्याणकारी उपायांची चाचणी घेते.

Source

पूर्वपरीक्षा सापळा

नैसर्गिक आपत्तींसाठी महसूल विभागाकडून देण्यात येणारी मदत किंवा नुकसानभरपाई ही पीक विम्याच्या दाव्यांच्या बरोबरीची असते.

स्पर्धक अनेकदा SDRF/NDRF निकषांनुसार पीक नुकसानासाठी दिल्या जाणाऱ्या इनपुट अनुदान (आगत अनुदाने) आणि PMFBY अंतर्गत मिळणारे व्यावसायिक पीक विम्याचे दावे (पेआउट्स) यात गल्लत करतात.

संबंधित स्थिर संकल्पना

Disaster Management Agriculture

राज्य आपत्ती प्रतिसाद निधी (SDRF) नियंत्रित करणारे निधीचे स्वरूप (फंडिंग पॅटर्न) आणि निकष काय आहेत?

  • वैधानिक आधार: आपत्कालीन व्यवस्थापन कायदा, २००५ च्या कलम ४८(१)(अ) अंतर्गत तयार केलेला, जो राज्यस्तरीय आपत्ती रिलीफसाठी प्राथमिक निधी म्हणून काम करतो.
  • निधीचे गुणोत्तर: साधारण राज्यांसाठी केंद्र ७५ टक्के आणि ईशान्येकडील व हिमालयीन राज्यांसाठी ९० टक्के योगदान देते, तर उरलेली रक्कम राज्य सरकार करते.
  • पात्र मदत: ३३% पेक्षा जास्त नुकसान झालेल्या पिकांच्या नुकसानीसाठीच्या इनपुट अनुदानासह (input subsidies) तातडीच्या मदत खर्चासाठी वित्तपुरवठा करते.

आंतर-विषय नमुने

  • पीक भरपाई + SDRF/NDRF मार्गदर्शक तत्त्वे

    अकाळी पावसामुळे होणाऱ्या नुकसानीची भरपाई थेट राज्य आपत्ती प्रतिसाद निधी (SDRF) आणि राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसाद निधी (NDRF) यांच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार दिली जाते.

MPSC मुख्य परीक्षा GS-3 मध्ये राज्य आपत्ती मदत निधी (SDRF)/NDRF चे निकष आणि अवेळी हवामानाचे निकष जोडणारे जोड्या लावा प्रश्न अपेक्षित आहेत.

संबंधित PYQ · 3

संबंधित PYQ · 3

  • 2022MPSC_PRELIMSGS1

    Observe the statements regarding agriculture in Maharashtra : (a) Soil erosion is not a serious problem of agriculture. (b) Soil erosion takes place due to flooding in rivers, forest cutting and uncontrolled grazing. (c) Soils are saline due to over-irrigation. Answer Options :

  • 2020MPSC_PRELIMSGS1

    What happened in Maharashtra due to fragmentation of agricultural land ? (a) Farmer is not able to produce food grains, sufficient for his family. (b) There are obstacle to supply water to agricultural land. (c) The use of modern agricultural tools is uneconomical. (d) To pay individual attention on agriculture is uneconomical. Answer Options :

  • 2025MPSC_PRELIMSGS1

    _______ Monsoon winds blow in Maharashtra from June to September.