બ્રિક્સ પ્રતિનિધિ મંડળની મુલાકાત: ગિફ્ટ સિટી નાણાકીય માળખાનો અભ્યાસ
Source:Indian Express ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
GIFT City એ ગુજરાતનો એક ફ્લેગશિપ પ્રોજેક્ટ છે જે નાણાકીય ઉદારીકરણ, સ્માર્ટ-સિટી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણ આકર્ષણ પર પ્રકાશ ફેંકે છે, જે તેને રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય બંને આર્થિક શાસન માટે મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે.
સારાંશ
બ્રિક્સ (BRICS) ના એક પ્રતિનિધિમંડળે ગુજરાતના ગાંધીનગર સ્થિત ગિફ્ટ સિટી (GIFT City) ની મુલાકાત લીધી હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય તેની વિશ્વ-સ્તરીય નાણાકીય માળખાકીય સુવિધાઓ, નિયમનકારી ઇકોસિસ્ટમ અને ભારતના મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સેવા કેન્દ્ર (IFSC) તરીકેના વિકાસ વિશે માહિતી મેળવવાનો હતો.
મુખ્ય મુદ્દા
- BRICS દેશોના એક પ્રતિનિધિમંડળે ગાંધીનગર સ્થિત ગિફ્ટ સિટી (ગુજરાત ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્સ ટેક-સિટી)ની તેની અત્યાધુનિક આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ અને નાણાકીય ઇકોસિસ્ટમને સમજવા માટે મુલાકાત લીધી.
- આ મુલાકાતે ગિફ્ટ સિટી (GIFT City) ના ભારતના પ્રથમ ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસિસ સેન્ટર (IFSC) તરીકેના દરજ્જા અને વૈશ્વિક આર્થિક તથા ટેક્નોલોજીકલ હબ તરીકે તેની વધતી જતી મહત્તા પર પ્રકાશ પાડ્યો.
- ચર્ચાઓનું કેન્દ્રબિંદુ ગિફ્ટ સિટી (GIFT City) અંતર્ગત રોકાણની તકો, નિયમનકારી માળખાં અને તકનીકી એકીકરણ પર રહ્યું હતું.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
BRICS
બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન, દક્ષિણ આફ્રિકા અને નવા સહયોગી દેશો જેવી મુખ્ય ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓ ધરાવતી, વૈશ્વિક આર્થિક સહકાર અને ભૌગોલિક રાજકીય બહુધ્રુવીયતાને પ્રોત્સાહન આપતી એક આંતર-સરકારી સંસ્થા.
UPSC context
GS પેપર II (આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો, જૂથબંધી) માટે મહત્વપૂર્ણ. તે બહુપક્ષીય સંસ્થાઓ, આર્થિક જૂથો અને ભારતની વિદેશ નીતિની ભાગીદારી અંગેની જાગૃતિની ચકાસણી કરે છે.
ગિફ્ટ સિટી
ગુજરાતના ગાંધીનગર ખાતે આવેલું ભારતનું અગ્રણી ઓપરેશનલ સ્માર્ટ સિટી અને ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસીસ સેન્ટર (IFSC), જે વૈશ્વિક નાણાકીય સેવાઓ માટે વિશ્વસ્તરીય વ્યવસાય અને નિયમનકારી ઇકોસિસ્ટમ પ્રદાન કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે.
UPSC context
GS પેપર III (ભારતીય અર્થતંત્ર, માળખાકીય સુવિધાઓ, નાણાકીય ક્ષેત્ર) માટે મહત્વપૂર્ણ. નાણાકીય હબ, આર્થિક સુધારાઓ અને વિશેષ આર્થિક ક્ષેત્રોના જ્ઞાનનું પરીક્ષણ કરે છે.
ગુજરાત ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્સ ટેક-સિટી
ગિફ્ટ સિટી (GIFT City) માટેનું અધિકૃત કોર્પોરેટ નામ, જે અદ્યતન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને એકીકૃત નિયમનકારી માળખા સાથે તૈયાર કરાયેલ ભારતના નિયુક્ત નાણાકીય અને તકનીકી હબ તરીકે સેવા આપે છે.
UPSC context
GS પેપર III (આર્થિક વિકાસ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર) માટે મહત્વપૂર્ણ. વ્યૂહાત્મક ઘરેલુ નાણાકીય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સની સમજનું પરીક્ષણ કરે છે.
પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ
IFSCA એ ભારતીય રિઝર્વ બેંકના સીધા નિયંત્રણ હેઠળ કાર્ય કરતી સહાયક નિયમનકારી શાખા છે.
સ્પર્ધકો ઘણીવાર IFSCA ને ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ની સહાયક કંપની માનીને મૂંઝવણમાં મુકાય છે, જ્યારે તે IFSCA અધિનિયમ, 2019 હેઠળ સ્થાપિત એક એકીકૃત વૈધાનિક સત્તામંડળ છે, જે IFSCs માં તમામ નાણાકીય ઉત્પાદનોનું નિયમન કરે છે.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
ગિફ્ટ સિટી (GIFT City) ની મુખ્ય માળખાકીય વિશેષતાઓ અને નિયમનકારી સત્તાવાળાઓ કયા છે?
- પ્રથમ IFSC: ગિફ્ટ સિટી (GIFT City) એ ગુજરાતના ગાંધીનગર ખાતે આવેલું ભારતનું પ્રથમ ઓપરેશનલ ગ્રીનફિલ્ડ સ્માર્ટ સિટી અને અગ્રણી ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસિસ સેન્ટર (IFSC) છે.
- યુનિફાઇડ રેગ્યુલેટર: ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્સિયલ સર્વિસીઝ સેન્ટર્સ ઓથોરિટી (IFSCA) દ્વારા નિયંત્રિત, IFSCA અધિનિયમ, 2019 હેઠળ સ્થપાયેલ એક યુનિફાઇડ રેગ્યુલેટર.
- ડ્યુઅલ-ઝોન મોડેલ: વૈશ્વિક નાણાકીય સેવાઓ માટે સ્થાનિક ટેરિફ એરિયા (DTA) અને સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન (SEZ) ધરાવતા અનન્ય ડ્યુઅલ-ઝોન મોડેલ પર કાર્ય કરે છે.
આંતર-વિષય પેટર્ન
ગિફ્ટ સિટી અને એસઈઝેડ (SEZ) નિયમનકારી માળખાં
GIFT Cityનું SEZ-DTA ડ્યુઅલ-ઝોન આર્કિટેક્ચર SEZ નિયમો હેઠળ આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય નિયમન અને સ્થાનિકઔદ્યોગિક નીતિ તથા નિકાસ-હબ માળખાને જોડે છે.
BRICS નાણાકીય આર્કિટેક્ચર અને ભારતનું IFSC
BRICS ના નાણાકીય પ્લેટફોર્મ્સ (જેવા કે ન્યુ ડેવલપમેન્ટ બેંક) એ વૈકલ્પિક ક્રોસ-બોર્ડર સેટલમેન્ટ આર્કિટેક્ચર બનાવવા માટે ભારતીય ઘરેલુ IFSC હબ સાથે છેદ કરે છે.
ਪ੍ਰੇਲਿਮਸ ਵਿੱਚ IFSCA ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਵਜੋਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ GIFT City ਦੇ ਡੁਅਲ-ਜ਼ोन SEZ/DTA ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਬਾਰੇ ਬਿਆਨਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖੋ।
સંલગ્ન PYQ · 3
સંલગ્ન PYQ · 3
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
______ is one of the cities chosen by the NITI Aayog for its Growth Hub (G-HUB) programme to boost their economic growth.
- 2026GPSC_PRELIMSGS1
Following its official expansion, the BRICS grouping has undergone a significant geopolitical transformation. Which of the following statements best explains the most important strategic macroeconomic shift resulting from this expansion?
- 2026GPSC_PRELIMSGS1
Consider the following Assertion and Reason: Assertion (A): BRICS was formed to promote cooperation among emerging economies. Reason (R): It includes Brazil, Russia, India, China and South Africa as founding members. Which of the following is correct with respect to the above?
