పోలవరం ప్రాజెక్టు ముంపు కోయ తెగల గోదావరి మత్స్యకార జీవనోపాధికి ముప్పు
Source:The Hindu ↗
ఇది ఎందుకు ముఖ్యం
పోలవరం వంటి భారీ నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు స్థానిక గిరిజన తెగలు (కోయలు) మరియు వారి సాంప్రదాయ జీవనోపాధిపై చూపే సామాజిక-సాంస్కృతిక మరియు ఆర్థిక ప్రభావాలను ఇది నొక్కి చెబుతుంది. గిరిజన సంస్కృతి, నదీ భౌగోళికత మరియు అభివృద్ధి-ప్రేరిత నిర్వాసితాల మధ్య గల ఈ పరస్పర సంబంధం APPSC జనరల్ స్టడీస్ కు అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగినది.
సారాంశం
ముంచుకొస్తున్న పోలవరం సాగునీటి ప్రాజెక్టు, ప్రస్తుతం గోదావరి మరియు శబరి వరద నీటిలో తమ సాంప్రదాయ చేపల వేట వలలను (*పాండర్ వల్ల*) విసురుతున్న కోయ గిరిజనుల సాంప్రదాయ నదీ తీర జీవనశైలికి ముప్పుగా పరిణమించింది. AP-తెలంగాణ-ఛత్తీస్‌గఢ్ సరిహద్దు ప్రాంతంలోని తమ పూర్వీకుల నివాసాల నుండి ఈ గిరిజనులు నిర్వాసిత ముప్పును ఎదుర్కొంటున్నారు. పునరావాస మరియు పునఃస్థాపన (R&R) ప్రణాళికలు వీరిని నదీయేతర ప్రాంతాలకు తరలించనుండటంతో, వారి చేపల వేట ఆధారిత జీవనోపాధి మరియు సంస్కృతి ప్రమాదంలో పడ్డాయి.
ముఖ్య అంశాలు
- ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ మరియు ఛత్తీస్‌గఢ్ సరిహద్దు ప్రాంతాలలో నివసించే కోయ తెగ ప్రజలు, ఉప్పొంగుతున్న గోదావరి మరియు శబరి నదులలో తమ సాంప్రదాయ చేతి వల అయిన 'పాండర్ వల్లా'ను ఉపయోగిస్తున్నారు.
- శబరి నది గోదావరి నదిలో కలవడానికి ముందు పోలవరం జిల్లాలోని చింతూరు వద్ద ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోకి ప్రవేశిస్తుంది.
- పోలవరం నీటిపారుదల ప్రాజెక్టు త్వరలో పూర్తి కానుండటం భారీ ముంపు ముప్పును కలిగిస్తోంది, ఇది కోయ గిరిజనులను వారి పూర్వీకుల నదీ పరివాహక ప్రాంత ఆవాసాల నుండి నిర్వాసితులను చేయడానికి దారితీస్తోంది.
- పునరావాస మరియు పునరుపాధి (R&R) ప్రణాళిక కింద, కోయలను నదులు లేని ప్రాంతాలకు తరలించనున్నారు, ఇది వారి సాంప్రదాయ చేపల వేట జీవనోపాధిని మరియు నది ఆధారిత సాంస్కృతిక పద్ధతులను కనుమరుగయ్యేలా చేసే ప్రమాదం ఉంది.
ముఖ్యమైన పదాలు
పోలవరం నీటిపారుదల ప్రాజెక్టు
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో గోదావరి నదిపై నిర్మాణంలో ఉన్న ఒక భారీ బహుళార్ధసాధక జాతీయ నీటిపారుదల ప్రాజెక్టు. ఇది సాగునీరు, జలవిద్యుత్ మరియు తాగునీటిని అందించడంతో పాటు, కృష్ణా నదీ పరివాహక ప్రాంతానికి అంతర్-బేసిన్ నీటి బదిలీని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
UPSC context
GS-1 మరియు GS-3 లకు అత్యంత ప్రాముఖ్యమైనది. అంతర్-రాష్ట్ర నీటి వివాదాలు, నదుల అనుసంధానం మరియు స్థానభ్రంశం వంటి సామాజిక-పర్యావరణ ప్రభావాలపై ఇది పరిజ్ఞానాన్ని పరీక్షిస్తుంది.
కోయ తెగ
ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, ఛత్తీస్‌గఢ్ మరియు ఒడిశా వ్యాప్తంగా ప్రధానంగా గోదావరి ప్రాంతంలో నివసించే ఒక ముఖ్యమైన గిరిజన తెగ. సాంప్రదాయకంగా పోడు సాగును అవలంబించే వీరి నదీ ఆధారిత సంస్కృతి మరియు జీవనోపాధి, ఆనకట్టల విస్థాపనాల వల్ల తీవ్ర ముప్పును ఎదుర్కొంటున్నాయి.
UPSC context
GS-1 (భారతీయ సమాజం) మరియు ఆంత్రోపాలజీకి ముఖ్యమైనది. గిరిజన నివాసాలు, దుర్బల సమూహాలు మరియు మౌలిక సదుపాయాల వల్ల కలిగే సాంస్కృతిక స్థానభ్రంశం గురించిన పరిజ్ఞానాన్ని పరీక్షిస్తుంది.
శబరి నది
ఒడిశాలోని తూర్పు కనుమలలో జన్మించే గోదావరి నది యొక్క ప్రధాన ఎడమ గట్టు ఉపనది. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోకి ప్రవేశించడానికి ముందు ఛత్తీస్‌గఢ్ మరియు ఒడిశా మధ్య సహజ సరిహద్దును ఏర్పరుస్తూ ప్రవహిస్తుంది.
UPSC context
ద్వీపకల్ప నదుల ఉపనదులు, జన్మస్థానాలు మరియు రాష్ట్ర సరిహద్దులపై దృష్టి సారించే GS-1 (భారతదేశ భూగోళశాస్త్రం) మరియు Prelims మ్యాపింగ్ ప్రశ్నలకు ఇది అత్యంత కీలకమైనది.
పునరావాసం మరియు పునఃస్థాపన (R&R)
చట్టపరమైన మరియు విధానపరమైన చట్రం—LARR Act 2013 ద్వారా మార్గనిర్దేశం చేయబడినది—ప్రభావిత వర్గాలకు న్యాయమైన పరిహారం, సామాజిక ప్రభావ అంచనాలు మరియు జీవనోపాధి పునరుద్ధరణను తప్పనిసరి చేయడం ద్వారా అభివృద్ధి-ప్రేరిత విస్థాపనాన్ని తగ్గించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
UPSC context
GS-2 (సామాజిక న్యాయం) మరియు GS-3 (అభివృద్ధి) కి అత్యంత కీలకం. జాతీయ మౌలిక సదుపాయాల లక్ష్యాలు మరియు బలహీన వర్గాల మానవ హక్కుల మధ్య సమతుల్యతను ఇది అంచనా వేస్తుంది.
ప్రిలిమ్స్ ఉచ్చు
పోలవరం ప్రాజెక్టు కృష్ణా పరివాహక ప్రాంతం నుండి గోదావరి పరివాహక ప్రాంతానికి నీటి బదిలీని సులభతరం చేస్తుంది.
ఇది ప్రవాహ దిశను రివర్స్ చేస్తుంది. పోలవరం అంతర్-బేసిన్ అనుసంధానం నిజానికి గోదావరి నదీ పరివాహక ప్రాంతం నుండి మిగులు వరద జలాలను కృష్ణా నదీ పరివాహక ప్రాంతానికి మళ్ళిస్తుంది.
అనుసంధానమైన స్థిర భావనలు
గోదావరి నదీ వ్యవస్థ యొక్క ప్రధాన ఉపనదులు మరియు ముఖ్యాంశాలు ఏమిటి?
- మూలం: పశ్చిమ కనుమలలోని త్రయంబకేశ్వర్ (నాసిక్ జిల్లా, మహారాష్ట్ర) వద్ద ఉద్భవిస్తుంది.
- ఎడమ గట్టు ఉపనదులు: ప్రాణహిత (అతిపెద్దది), ఇంద్రావతి మరియు శబరి (ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కూనవరం సమీపంలో గోదావరిలో కలుస్తుంది).
- కుడి గట్టు ఉపనదులు: ప్రవర, మంజీర మరియు మానేరు.
అభివృద్ధి ప్రాజెక్టుల వల్ల జరిగే ఏకపక్ష స్థానభ్రంశం నుండి షెడ్యూల్డ్ తెగలను ఏ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌లు రక్షిస్తాయి?
- PESA చట్టం, 1996: షెడ్యూల్డ్ V ప్రాంతాలలో ప్రాజెక్టుల కోసం భూసేకరణకు ముందు గ్రామసభ లేదా పంచాయతీలతో ముందస్తు సంప్రదింపులను తప్పనిసరి చేస్తుంది.
- ఖాఖా కమిటీ నివేదిక: భారతదేశంలో ఆనకట్టల వల్ల నిర్వాసితులైన జనాభాలో STలు 40% గా ఉన్నారని 2014 నాటి ఉన్నత స్థాయి కమిటీ పేర్కొంటూ, సుదృఢమైన R&R విధానాల కోసం వాదించింది.
- LARR చట్టం, 2013: సామాజిక ప్రభావ అంచనాను తప్పనిసరి చేస్తుంది మరియు ప్రాజెక్టు ప్రభావిత కుటుంబాలకు న్యాయమైన పరిహారం, పునరావాసాన్ని నిర్ధారిస్తుంది.
అంతర-అంశ నమూనాలు
అంతర్-బేసిన్ బదిలీలు వర్సెస్ షెడ్యూల్ V
పోలవరం (గోదావరి-కృష్ణా అనుసంధానం) వంటి భారీ ప్రాజెక్టులు తరచుగా ఐదవ షెడ్యూల్ రక్షణలతో విభేదిస్తూ, గిరిజనుల బలవంతపు స్థానభ్రంశంపై PESA మరియు అటవీ హక్కుల చట్టం చర్చలను రేకెత్తిస్తున్నాయి.
గిరిజన పర్యావరణ మ్యాపింగ్
గతంలో చంగ్‌పా (శీతల ఎడారి) లేదా ఖారాయ్ ఒంటెలను (మడ అడవులు) వాటి నిర్దిష్ట భౌగోళిక ఆవాసాలతో జతపరిచిన ప్రశ్నల తరహాలోనే, UPSC గిరిజన గుర్తింపులను వారి పర్యావరణ ఆవాసాలతో ఎక్కువగా అనుసంధానిస్తోంది.
2026 లో నిర్దిష్ట తెగలను (కోయ, గోండ్ వంటివి) వారి సాంప్రదాయ నదీ పరివాహక ప్రాంతాలతో (గోదావరి) అనుసంధానించే జతపరిచే (paired-matching) ఒక Prelims ప్రశ్నను ఆశించవచ్చు.
అనుసంధాన PYQలు · 2
అనుసంధాన PYQలు · 2
- 2023APPSC_PRELIMSGS1
Polavaram Project is a
- 2024APPSC_PRELIMSGS1
Within India, Ganga river basin has the largest catchment area. After that, following is the correct sequence in the decreasing order:
