నాగార్జునసాగర్ శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్‌లో వన్యప్రాణి సంరక్షణ లోపాలు
Source:The Hindu ↗
ఇది ఎందుకు ముఖ్యం
ఇది Project Tiger వంటి ప్రతిష్టాత్మక పరిరక్షణ కార్యక్రమాలను దెబ్బతీసే అటవీ నిర్వహణలోని పరిపాలనాపరమైన సవాళ్లను మరియు క్షేత్రస్థాయి లోపాలను ఎత్తిచూపుతుంది. NSTR వంటి కీలకమైన పర్యావరణ వ్యవస్థలలో జరిగే సంఘటనలు AP-నిర్దిష్ట పర్యావరణ ప్రశ్నలకు అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగినవి.
సారాంశం
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని నాగార్జునసాగర్ శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్ (NSTR)లో ఒక పులి మరణించిన విషయాన్ని క్షేత్రస్థాయి సిబ్బంది నివేదించకుండా దాచిపెట్టినట్లు వెల్లడి కావడంతో, ఒక ఫారెస్ట్ సెక్షన్ ఆఫీసర్ సస్పెన్షన్‌కు గురయ్యారు. సెప్టెంబరులో జరిగిన ఈ ఘటన ఒక దర్యాప్తులో వెలుగులోకి వచ్చింది. ఆ తర్వాత, స్వాధీనం చేసుకున్న పులి గోళ్లను ఫోరెన్సిక్ విశ్లేషణ కోసం హైదరాబాద్‌లోని సెంటర్ ఫర్ సెల్యులార్ అండ్ మాలిక్యులర్ బయాలజీ (CCMB)కి పంపారు. ఈ విషయాన్ని మరుగున పరచడం అనేది పరిపాలనాపరమైన నిర్లక్ష్యం మరియు సదరు రిజర్వ్‌లో వన్యప్రాణుల సంరక్షణ పర్యవేక్షణ యొక్క సమర్థతపై తీవ్ర ఆందోళనలను రేకెత్తిస్తోంది.
ముఖ్య అంశాలు
- సెప్టెంబరులో క్షేత్రస్థాయి సిబ్బంది పులి కళేబరాన్ని రహస్యంగా పారవేయడంతో, నాగార్జునసాగర్ శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్ (NSTR) లో సంభవించిన ఒక పులి మరణం నివేదించబడలేదు.
- నిర్లక్ష్యం వహించినందుకు మరియు వన్యప్రాణుల మరణాన్ని నివేదించడంలో విఫలమైనందుకు ఒక అటవీ సెక్షన్ అధికారి సస్పెండ్ చేయబడ్డారు.
- ఘటనా స్థలం నుండి స్వాధీనం చేసుకున్న పులి గోర్లను DNA మరియు ఫోరెన్సిక్ విశ్లేషణ కోసం హైదరాబాద్‌లోని సెంటర్ ఫర్ సెల్యులార్ అండ్ మాలిక్యులర్ బయాలజీ (CCMB)కి పంపారు.
- భారతదేశంలోని అతిపెద్ద పులుల ఆవాసాలలో ఒకదానిలో పర్యవేక్షణ మరియు వేట నిరోధక నిబంధనలలోని తీవ్రమైన లోపాలను ఈ ఘటన సూచిస్తోంది.
ముఖ్యమైన పదాలు
నాగార్జునసాగర్ శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్ (NSTR)
కోర్ ప్రాంత వైశాల్యం పరంగా భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద పులుల సంరక్షణ కేంద్రం, ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని నల్లమల కొండలలో ఉంది. కృష్ణా నది పరివాహక ప్రాంతంలో విస్తరించి ఉన్న ఇది, వైవిధ్యభరితమైన జీవవైవిధ్యానికి నిలయంగా ఉంటూ, బెంగాల్ పులులకు అత్యంత కీలకమైన ఆవాసంగా సేవలందిస్తోంది.
UPSC context
GS Paper III (పర్యావరణం మరియు జీవవైవిధ్యం); తూర్పు కనుమలలోని ముఖ్యమైన రక్షిత ప్రాంతాలు, భౌగోళిక లక్షణాలు మరియు పరిరక్షణ సవాళ్లపై అవగాహనను పరీక్షిస్తుంది.
ప్రాజెక్ట్ టైగర్
భారతదేశంలో నిర్దేశిత పులి రిజర్వులలో శాస్త్రీయ ఆవాస నిర్వహణ, వేట నిరోధక చర్యలు మరియు కోర్-బఫర్ జోనింగ్ ద్వారా బెంగాల్ పులుల మనుగడ సాగించగలిగే జనాభాను నిర్ధారించడానికి 1973లో ప్రారంభించబడిన ఒక కేంద్రప్రాయోజిత పథకం.
UPSC context
GS Paper III (జీవవైవిధ్యం & పరిరక్షణ); వన్యప్రాణుల సంరక్షణ కోసం పరిరక్షణ కార్యక్రమాలు, పరిపాలనాపరమైన చట్రాలు మరియు విజయవంతమైన ప్రతిష్టాత్మక కార్యక్రమాలను పరీక్షిస్తుంది.
వన్యప్రాణి (సంరక్షణ) చట్టం, 1972
వన్యప్రాణులు, పక్షులు మరియు మొక్కల సంరక్షణ కోసం ఉద్దేశించిన భారతదేశపు ప్రధాన చట్టం. ఇది వివిధ రక్షణ షెడ్యూళ్లను నిర్దేశిస్తుంది, వేటను నిషేధిస్తుంది, అక్రమ వ్యాపారాన్ని నియంత్రిస్తుంది మరియు రక్షిత ప్రాంతాలు మరియు పులుల సంరక్షణ కేంద్రాలను ప్రకటించడానికి అవసరమైన చట్టబద్ధమైన చట్రాన్ని అందిస్తుంది.
UPSC context
GS Paper III (పర్యావరణ చట్టాలు); వన్యప్రాణుల నేరాలను అరికట్టడానికి చట్టబద్ధమైన చట్రాలు, చట్టపరమైన షెడ్యూల్‌లు, సవరణలు మరియు అమలు యంత్రాంగాలను పరీక్షిస్తుంది.
సెంటర్ ఫర్ సెల్యులార్ అండ్ మాలిక్యులర్ బయాలజీ (CCMB)
హైదరాబాద్‌లోని ఒక ప్రముఖ CSIR పరిశోధనా సంస్థ. ఇది వన్యప్రాణి నేరాల కేసులలో సూక్ష్మ జీవసంబంధిత నమూనాల నుండి జాతులను గుర్తించడానికి, తన ప్రత్యేక విభాగమైన LaCONES ద్వారా అధునాతన DNA ఆధారిత ఫోరెన్సిక్ సాంకేతికతను మరియు 'Universal Primers' ను ఉపయోగిస్తుంది.
UPSC context
GS Paper III (సైన్స్ & టెక్నాలజీ / పర్యావరణం); పరిరక్షణ చట్టాలను అమలు చేయడంలో బయోటెక్నాలజీ, DNA ఫోరెన్సిక్స్ మరియు పరిశోధనా సంస్థల పాత్రను పరీక్షిస్తుంది.
జాతీయ పులుల పరిరక్షణ అథారిటీ (NTCA)
ప్రాజెక్ట్ టైగర్‌ను పర్యవేక్షించడానికి, సంరక్షణ ప్రణాళికలను ఆమోదించడానికి మరియు టైగర్ రిజర్వ్‌లను పర్యవేక్షించడానికి వన్యప్రాణి (సంరక్షణ) చట్టం, 1972 కింద ఏర్పాటు చేయబడిన, పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని ఒక చట్టబద్ధమైన సంస్థ.
UPSC context
GS Paper III (పర్యావరణ పరిపాలన); సంస్థాగత సంస్థలు, చట్టబద్ధమైన పర్యవేక్షణ, కేంద్ర-రాష్ట్ర జవాబుదారీతనం మరియు అంతరించిపోతున్న పర్యావరణ వ్యవస్థల నిర్వహణకు సంబంధించిన మార్గదర్శకాలను పరీక్షిస్తుంది.
ప్రిలిమ్స్ ఉచ్చు
CCMB మరియు దాని వన్యప్రాణి ఫోరెన్సిక్ ప్రయోగశాల (LaCONES) MoEFCC యొక్క పరిపాలనా నియంత్రణలో పనిచేస్తాయి.
వేట నిరోధక చర్యల కోసం LaCONES కీలకమైన వన్యప్రాణి ఫోరెన్సిక్స్ సేవలను నిర్వహిస్తుండగా, CCMB అనేది CSIR యొక్క అనుబంధ ప్రయోగశాల, ఇది శాస్త్ర మరియు సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోకి వస్తుంది.
అనుసంధానమైన స్థిర భావనలు
నాగార్జునసాగర్ శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్ (NSTR) యొక్క ప్రధాన భౌగోళిక మరియు పర్యావరణ లక్షణాలు ఏమిటి?
- స్థలాకృతి: తూర్పు కనుమలలోని నల్లమల కొండలలో నెలకొని ఉన్న ఇది, కోర్ వైశాల్యం పరంగా భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద పులుల సంరక్షణ కేంద్రంగా నిలిచింది.
- జలశాస్త్రం: కృష్ణా నది ఈ రిజర్వ్ యొక్క పరీవాహక ప్రాంతం గుండా నేరుగా ప్రవహిస్తూ, శ్రీశైలం మరియు నాగార్జునసాగర్ బహుళార్థసాధక జలాశయాలు రెండింటినీ కలిగి ఉంది.
- వృక్షజాలం: ఈ పర్యావరణ వ్యవస్థ ప్రధానంగా ఆ ప్రాంతపు వర్షపాత నమూనాలకు అనుగుణంగా రూపాంతరం చెందిన దక్షిణ ఉష్ణమండల పొడి ఆకురాల్చే అడవులను కలిగి ఉంటుంది.
భారతదేశంలో పులుల మరణాల దర్యాప్తులను నియంత్రించే శాసనబద్ధమైన చట్రం ఏమిటి?
- NTCA ఆదేశం: వన్యప్రాణి (సంరక్షణ) చట్టం, 1972 కింద ఏర్పాటైన NTCA, రిజర్వుల అంతటా తప్పనిసరి ప్రామాణిక నిర్వహణ విధానాలను (SOPs) అమలు చేసే చట్టబద్ధమైన సంస్థ.
- డిఫాల్ట్ అక్రమ వేట భావన: NTCA SOP ప్రకారం, శవపరీక్ష మరియు ఫోరెన్సిక్ ఆధారాలు అది సహజ మరణమని ఖచ్చితంగా నిరూపించే వరకు, ప్రతి పులి మరణాన్ని డిఫాల్ట్‌గా వేట కేసుగానే పరిగణించాలి.
- ఫోరెన్సిక్ ధృవీకరణ: రాష్ట్ర అటవీ శాఖలు వన్యప్రాణులను వ్యక్తిగతంగా గుర్తించడానికి మరియు వన్యప్రాణి నేరాలను విచారించడానికి అవసరమైన DNA విశ్లేషణ కోసం LaCONES (CCMB) వంటి గుర్తింపు పొందిన నోడల్ సంస్థలపై ఆధారపడతాయి.
అంతర-అంశ నమూనాలు
వన్యప్రాణి నేరాలలో జీవసాంకేతికత అనువర్తనం
స్వాధీనం చేసుకున్న వన్యప్రాణుల ఉత్పత్తులను గుర్తించడానికి CSIR-CCMB (LaCONES) ద్వారా DNA బార్‌కోడింగ్‌ను ఉపయోగించడం అనేది తరచుగా పునరావృతమయ్యే ఒక UPSC అంశాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది: పర్యావరణ చట్టాల అమలు మరియు వేట నిరోధక నిబంధనలలోకి అన్వయిత జీవసాంకేతికత విస్తరించడం.
టైగర్ రిజర్వులు మరియు నదీ పరివాహక ప్రాంతాలు
UPSC రక్షిత ప్రాంతాలను వాటి జలసంబంధిత గుర్తుల ఆధారంగా ఎక్కువగా పరీక్షిస్తోంది. కృష్ణా నదితో NSTR కి ఉన్న ప్రత్యక్ష సంబంధం, గతంలో పక్కే (కామెంగ్ నది) మరియు కార్బెట్ (రామ్‌గంగ) లపై అడిగిన భౌగోళిక శాస్త్ర ప్రశ్నలను ప్రతిబింబిస్తుంది.
NSTR యొక్క తూర్పు కనుమలు/కృష్ణా బేసిన్ భౌగోళికాంశాలను, NTCA యొక్క చట్టబద్ధమైన పులుల మరణాల SOPలతో అనుసంధానించే ఒక బహుళ-ప్రకటనల ప్రశ్నను 2026 లో ఆశించవచ్చు.
అనుసంధాన PYQలు · 3
అనుసంధాన PYQలు · 3
- 2023APPSC_PRELIMSGS1
Match the following Tiger Reserves with their States (location) : | Tiger Reserves | States | |---|---| | a. Periyar | I. Chhattisgarh | | b. Sariska | II. Rajasthan | | c. Buxa | III. West Bengal | | d. Indravati | IV. Kerala | Choose the correct answer using the codes given below : Code: a b c d
- 2024APPSC_PRELIMSGS1
Match the following : | List-I (Wildlife Sanctuary in Andhra Pradesh) | List-II (Region) | |---|---| | A. Coringa | I. Kurnool | | B. Gundla Brahmeswaram | II. Kadapa | | C. Rollapadu | III. East Godavari | | D. Sri Lankamalleswara | IV. Kurnool and Prakasam | Choose the correct answer using the codes given below : Code: A B C D
- 2023APPSC_PRELIMSGS1
According to the Indian Forest Act, 1927, which of the following is the most appropriate sequence which shows the degree of protection between different forest types ?
