బలిమెల జలాశయం నీటి పంపిణీపై ఏపీ మరియు ఒడిశా ఒప్పందం

ఇది ఎందుకు ముఖ్యం

APPSC పరీక్షలలో ప్రాంతీయ పాలన, వనరుల నిర్వహణ మరియు పరిపాలనాపరమైన దృక్పథాల కోణంలో అంతర్-రాష్ట్ర నీటి ఒప్పందాలను, ముఖ్యంగా సిలేరు/బాలిమెల ప్రాజెక్టు వంటి భాగస్వామ్య నదీ పరీవాహక ప్రాంతాలకు సంబంధించి ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు ఒడిశా వంటి దాని పొరుగు రాష్ట్రాల మధ్య కుదిరిన ఒప్పందాలను అర్థం చేసుకోవడం చాలా ముఖ్యం.

సారాంశం

ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు ఒరిస్సా రాష్ట్రాలు బలిమేల జలాశయం నుండి నీటి వనరులను పంచుకోవడానికి ఒక నిర్దిష్టమైన ఏర్పాటను ఖరారు చేశాయి. ఇవి సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తిని పెంపొందిస్తూ, విద్యాయుత మరియు నీటి భద్రత కోసం సిలేరు నదీ పరీవాహక ప్రాంతాన్ని సంయుక్తంగా వినియోగించుకోవడానికి ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాయి.

ముఖ్య అంశాలు

సిలేరు నది పరీవాహక ప్రాంతంలో ఉన్న బలిమెల జలాశయం నుండి నీటిని పంచుకోవడానికి ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు ఒడిశా రాష్ట్రాలు సహకార ప్రణాళికను ఖరారు చేశాయి.
ఈ ఒప్పందము రెండు పొరుగు రాష్ట్రాల మధ్య జలవిద్యుత్ ఉత్పాదకతను మరియు తాగు/సాగునీటి నిర్వహణను ఇష్టానుసారంగా గరిష్ఠస్థాయికి చేర్చాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
ఈ సహకార కేవలం శాంతియుత అంతరాష్ట్ర పరిష్కారాలను మరియు దక్షిణ/తూర్పు భారతదేశంలో ప్రాంతీయ అభివృద్ధి కోసం వనరుల భాగస్వామ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.

ముఖ్యమైన పదాలు

బలిమెల సంయుక్త నీటి పంపిణీ ఒప్పందం

సాగునీరు మరియు జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తి కోసం సిలేరు నదిపై ఉన్న బలిమెల రిజర్వాయర్ నుండి నీటి వనరులను సంయుక్తంగా వినియోగించుకోవడానికి ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు ఒడిశా మధ్య కుదిరిన సహకార నీటి పంపిణీ ఒప్పందం.

UPSC context

APPSC పేపర్-III (ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆర్థిక వ్యవస్థ మరియు భౌగోళిక శాస్త్రం) కింద అంతర్-రాష్ట్ర నదీ జలాల పంపిణీ మరియు సహకార సమాఖ్య వ్యవస్థకు సంబంధించి ఇది చాలా ముఖ్యం.

Source

ప్రిలిమ్స్ ఉచ్చు

బలిమెల రిజర్వాయర్ అనేది పూర్తిగా ఒడిశా భూభాగంలోనే కేవలం రాష్ట్ర内 (ఇంట్రా-స్టేట్) ఉన్న ఒక నీటిపారుదల ప్రాజెక్టు.

బలిమెల ప్రాజెక్ట్ కేవలం గోదావరి ప్రధాన నదిపైనే ఉందని లేదా పూర్తిగా ఒడిశాలోనే ఉందని అభ్యర్థులు తరచుగా భావిస్తారు, అయితే ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు ఒడిశా రెండింటికీ సేవలందిస్తున్న సిలేరు నదిపై ఉందనే దాని స్థానాన్ని విస్మరిస్తారు.

అనుసంధానమైన స్థిర భావనలు

Indian Polity & Inter-State Relations

భారతదేశంలో అంతర్రాష్ట్ర జల వివాదాలను పరిష్కరించడానికి గల రాజ్యాంగ యంత్రాంగాలు ఏమిటి?

రాజ్యాంగ ప్రాతిపదిక: అంతర్రాష్ట్ర నదులకు సంబంధించిన నీటి వివాదాలపై న్యాయ నిర్ణయం చేసేందుకు పార్లమెంటుకు అధికారం కల్పించేది ఆర్టికల్ 262.
ఐ.ఆర్.డబ్ల్యు.డి. చట్టం 1956: ఆర్టికల్ 262 కింద రూపొందించబడినది, ఇది నిర్దిష్ట నదీ వివాలపైన తాత్కాలిక ట్రిబ్యునళ్లను ఏర్పాటు చేయడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వానికి అధికారం ఇస్తుంది.
2018 సవరణ: అంతర్రాష్ట్ర నదీ జల వివాదాలన్నింటినీ నిర్దిష్ట కాలవ్యవధిలో పరిష్కరించడానికి బహుళ ట్రిబ్యునళ్లను ఒకే శాశ్వత ట్రిబ్యునల్‌గా భర్తీ చేశారు.

అంతర-అంశ నమూనాలు

సিলেরু నది & గోదావరి పరీవాహక ప్రాంత అనుసంధానం
బలిమెల ప్రాజెక్టును సబరి/గోదావరి నదీ వ్యవస్థకు చెందిన ప్రధాన ఉపనది అయిన సిలేరు నదిపై నిర్మించారు. ఇది రాష్ట్ర స్థాయి నీటి ఒప్పందాలను, విస్తృతమైన జాతీయ నదుల అనుసంధానం మరియు గోదావరి వివాదాల ట్రిబ్యునల్ విధివిధానాలతో అనుసంధానిస్తుంది.
అంతర్రాష్ట్ర నదీ పరీవాహక ప్రాంతాలు & సమాఖ్యవాదం
కృష్ణ మరియు తుంగభద్ర బేసిన్‌లలోని ఇలాంటి అంతర్రాష్ట్ర విద్యుత్/నీటిపారుదల ప్రాజెక్ట్‌ల మాదిరిగానే, భాగస్వామ్య జల వనరులపై ఏపీ మరియు ఒడిశా మధ్య సహకార సమాఖ్యవాదం (కోఆపరేటివ్ ఫెడరలిజం) ఉంది.

బాలిమెల రిజర్వాయర్ నీటి పంపిణీ విధానం & సిలేరు బేసిన్ భౌగోళిక స్వరూపం APPSC గ్రూప్ 1/2 ప్రాంతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ & పాలిటీ కోసము అధిక దిగుబడినిచ్చే అంశాలు.

అనుసంధాన PYQలు · 2

2019APPSC_PRELIMSGS1
Which of the following bodies concerned with Inter-State relations are Constitutional ?
2023APPSC_PRELIMSGS1
Apex Council of Godavari and Krishna river water resources and their management consists of