मुंबई पुणे द्रुतगती महामार्गावरील मिसिंग लिंक प्रकल्पाचे उद्घाटन
Source:The Hindu ↗
हे का महत्त्वाचे आहे
महाराष्ट्रातील प्रमुख पायाभूत सुविधा प्रकल्प, राज्य संपर्क आणि क्षेत्रीय विकासाशी संबंधित MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षेच्या प्रश्नांसाठी महत्त्वाचे.
सारांश
महाराष्ट्र सरकारने मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्गावरील 'मिसिंग लिंक प्रकल्पा'चे उद्घाटन केले आहे. मुंबई आणि पुणे दरम्यानच्या आव्हानात्मक सह्याद्रीच्या डोंगराळ प्रदेशात तीव्र वाहतूककोंडी दूर करणे, प्रवासाचा वेळ कमी करणे आणि सुरक्षा वाढवणे यासाठी डिझाइन केलेला हा एक प्रमुख पायाभूत सुविधा उपक्रम आहे.
मुख्य मुद्दे
- महाराष्ट्र सरकारने मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्गावरील जड वाहतूक कोंडी दूर करण्यासाठी आणि प्रवासाचा वेळ कमी करण्यासाठी 'मिसिंग लिंक प्रकल्पाचे' उद्घाटन केले.
- हा प्रकल्प द्रुतगती मार्गाच्या धोकादायक घाट विभागाला बायपास करतो, ज्यामध्ये सह्याद्रीच्या पर्वतरांगांमधून भुयारे आणि व्हयाडक्ट्ससह जटिल अभियांत्रिकी कामांचा समावेश आहे.
- महाराष्ट्राच्या दोन प्रमुख आर्थिक केंद्रांमधील मालवाहतूक, प्रवाशांची सुरक्षा आणि एकत्रित आर्थिक संपर्क सुधारण्याचे यामागे उद्दिष्ट आहे.
महत्त्वाच्या संज्ञा
मिसिंग लिंक प्रकल्प
मुंबई-पुणे एक्सप्रेसवेवरील १३.३ किमीचा पायाभूत सुविधा प्रकल्प ज्यामध्ये घाटातील अपघाता-प्रवण खंडाळा घाट टाळण्यासाठी जुळे बोगदे (Twin tunnels) आणि उन्नत मार्ग (Viaducts) समाविष्ट आहेत, ज्यामुळे सह्याद्रीच्या प्रदेशात प्रवासाचे अंतर कमी होते आणि सुरक्षितता वाढते.
UPSC context
MPSC भूगोल आणि पायाभूत सुविधा: पश्चिम घाटातील प्रमुख प्रादेशिक वाहतूक कॉरिडोअर्स, राज्य कनेक्टिव्हिटी प्रकल्प आणि अभियांत्रिकी हस्तक्षेपांचे ज्ञान तपासते.
महाराष्ट्र राज्य रस्ते विकास महामंडळ
महाराष्ट्र शासना,अंतर्गत येणारी एक नोडल एजन्सी जी मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्गासारखे प्रमुख राज्य महामार्ग, उड्डाणपूल आणि पायाभूत सुविधा प्रकल्पांचे नियोजन, बांधकाम आणि देखरेख करण्यासाठी जबाबदार आहे.
UPSC context
MPSC राज्यशास्त्र आणि अर्थव्यवस्था: महाराष्ट्र राज्याची संस्थात्मक यंत्रणा, राज्य सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम आणि प्रमुख विकासकामांची अंमलबजावणी यांचे मूल्यमापन करते.
पूर्वपरीक्षा सापळा
मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्गावरील मिसिंग लिंक प्रकल्प
स्पर्धक उमेदवार 'मिसिंग लिंक प्रोजेक्ट'चा संभ्रम समृद्धी महामार्गाशी (नागपूर-मुंबई द्रुतगती मार्ग) करू शकतात, तर हा प्रकल्प विशेषतः मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्ग कॉरिडॉरशी संबंधित आहे.
संबंधित स्थिर संकल्पना
मुंबई-पुणे एक्सप्रेसवेची प्रमुख भौगोलिक आणि अभियांत्रिकी वैशिष्ट्ये कोणती आहेत?
- पहिली द्रुतगती महामार्ग: भारताचा पहिला सहा पदरी काँक्रीट प्रवेश-नियंत्रित पथकर द्रुतगती महामार्ग, २००२ पासून कार्यरत असून MSRDC द्वारे व्यवस्थापित आहे.
- सह्याद्री क्रॉसिंग: खांदाळा आणि लोणावळा यांसारख्या तीव्र घाटरस्त्यांवरून खडकाळ सह्याद्री पर्वतरांगे ओलांडते.
- मिसिंग लिंकचा फायदा: मिसिंग लिंक प्रकल्प ६ किमी अंतर कमी करतो आणि जुन्या घाटातील वाहतूक कोंडीचे व्यस्त विभाग टाळून प्रवासाचा वेळ २०-३० मिनिटांनी वाचवतो.
आंतर-विषय नमुने
पायाभूत सुविधा विरुद्ध पश्चिम घाट पर्यावरण
मुंबई-पुणे एक्सप्रेसवेसारखे प्रमुख वाहतूक कॉरिडोअर हे पर्यावरणीय कायद्यांतर्गत पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय संवर्धन निकषांशी आणि ईएसझेड (ESZ) निर्बंधांशी थेट जोडलेले आहेत.
राज्य पायाभूत सुविधा निधी आणि MSRDC ची भूमिका
MSRDC-नेतृत्वाखालील प्रकल्प महाराष्ट्रभरातील राज्यस्तरीय पायाभूत सुविधा वित्तपोषण मॉडेल, BOT यंत्रणा आणि शहरी-ग्रामीण आर्थिक एकात्मतेवर प्रकाश टाकतात.
मुंबई-पुणे मिसिंग लिंकचे अभियांत्रिकी तपशील, बोगद्याची लांबी आणि भौगोलिक वैशिष्ट्ये माळशेळ/सह्याद्रीच्या भौगोलिक शास्त्रावरील बहुपर्यायी प्रश्नांमध्ये (MCQs) विचारले जाण्याची शक्यता आहे.
संबंधित PYQ · 1
संबंधित PYQ · 1
- 2015MPSC_PRELIMSGS1
Indias first six lane high speed track handling over 43000 vehicles a day — the Mumbai-Pune Expressway, is a stretch of
