અમદાવાદના નેતૃત્વ સાથે ગુજરાતમાં હરિયાળા આવરણનો વ્યાપ વધારાયો

આ શા માટે મહત્વનું છે

GPSCના ઉમેદવારો માટે ગુજરાતના પ્રાદેશિક વિકાસ, પર્યાવરણીય નીતિઓ અને ઇકોલોજીકલ સૂચકાંકો પર નજર રાખવા માટે મહત્વપૂર્ણ.

સારાંશ

ગુજરાતે ૧,૫૨૬ હેક્ટરમાં સફળતાપૂર્વક તેના હરિયાળા આવરણનો વિસ્તાર કર્યો છે, જેમાં અમદાવાદ જિલ્લો અગ્રેસર છે. આ પર્યાવરણીય પહેલ શહેરી અને પ્રાદેશિક વનીકરણને પ્રોત્સાહન આપવા, આબોહવા પરિવર્તનનો સામનો કરવા અને ઇકોલોજીકલ સંતુલનમાં સુધારો કરવાની રાજ્યની પ્રતિબદ્ધતાને રેખાંકિત કરે છે.

મુખ્ય મુદ્દા

ગુજરાતે ૧,૫૨૬ હેક્ટરમાં તેના હરિયાળા આવરણનો વિસ્તાર કર્યો છે, જેમાં અમદાવાદ જિલ્લાઓમાં આ પહેલનું નેતૃત્વ કરી રહ્યું છે.
આ विस्तार शहरी वानिकी, વૃક્ષારોપણ અભિયાનો અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ તરફના ચાલુ રાજ્યના પ્રયાસોને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
હરિયાળી આવરણમાં વધારો કરવાથી અર્બન હીટ આઈલેન્ડની અસરોને ઘટાડવામાં મદદ મળે છે, હવાની ગુણવત્તામાં સુધારો થાય છે અને આબોહવા પરિવર્તન ઘટાડવાના લક્ષ્યોમાં યોગદાન મળે છે.

મહત્વપૂર્ણ શબ્દો

ગુજરાત વન વિભાગ

ગુજરાતભરમાં વન સંરક્ષણ, વન્યજીવ સંરક્ષણ, વનીકરણ અને હરિયાળા આવરણના સંચાલન માટે જવાબદાર રાજ્ય સરકારની એજન્સી.

UPSC context

GPSC પેપર 3 (पर्यावरण, સંરક્ષણ અને રાજ્ય શાસન) માટે મહત્વપૂર્ણ — ઇકોલોજીકલ બેલેન્સ અને વકીકરણ (અફોર્સ્ટેશન) ના સંચાલન માટેની સંસ્થાકીય રૂપરેખાની ચકાસણી કરે છે.

Source

પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ

ગુજરાતે તેની તાજેતરની ૧,૫૨૬ હેક્ટરની વિસ્તરણ ઝુંબેશ દ્વારા ૩૩% વન અને વૃક્ષ આવરણના રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યાંકને પહેલેથી જ હાંસલ કરી લીધું છે.

એસ્પિરન્ટ્સ અવારનવાર ગુજરાતના વાસ્તવિક નોંધાયેલા જંગલ અને વૃક્ષ આવરણ (ISFR મુજબ અંદાજે 11.03%) ને રાષ્ટ્રીય વન નીતિના 33% ના લક્ષ્યાંક સાથે ગૂંચવી નાખે છે, અને રાજ્યના આંકડાઓને બેઝલાઇન વાસ્તવિકતાઓ તરીકે જોવાને બદલે રાજ્ય દ્વારા હાંસલ કરાયેલા લક્ષ્યો તરીકે ગણે છે.

સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો

Geography of Gujarat and India Environment

ISFR મુજબ ભારતમાં જંગલ આવરણ અને નોંધાયેલા જંગલ વિસ્તારોની મુખ્ય શ્રેણીઓ કઈ છે?

વી.ડી.એફ. કેટેગરી: અતિ ઘાડા જંગલમાં ૭૦ ટકા અથવા તેથી વધુ વૃક્ષોના વિતાન (કેનોપી)ની ઘાતકતા ધરાવતી તમામ જમીનોનો સમાવેશ થાય છે.
MDF શ્રેણી: મધ્યમ સઘન જંગલ (Moderately Dense Forest) 40 થી 70 ટકા વચ્ચે વૃક્ષોની છત્ર ઘનતા ધરાવતી જમીનને આવરી લે છે.
ખુલ્લું જંગલ: ઓપન ફોરેસ્ટ ૧૦ થી ૪૦ ટકા સુધીની વૃક્ષોની વિતાન ઘનતા ધરાવતી જમીનને આવરી લે છે.

આંતર-વિષય પેટર્ન

અર્બન ફોરેસ્ટ્રી અને 74મો બંધારણીય સુધારો કડીઓ
शहरी વનસંવર્ધન અને મિયાવાકી-શૈલીના સઘન વૃક્ષારોપણ ૭૪મા બંધારણીય સુધારા અંતર્ગત રાજ્ય-સ્તરીય આબોહવા લક્ષ્યાંકોને સીધી રીતે મ્યુનિસિપલ શાસન આદેશો સાથે જોડે છે.
તટીય ઇકોલોજી અનેઔદ્યોગિક કોરિડોર આયોજન
ગુજરાતના ખારાશયુક્ત જમીન પુનઃપ્રાપ્તિ કાર્યક્રમો તટીય ક્ષેત્ર સંચાલનને ઔદ્યોગિક કોરિડોર આયોજન સાથે જોડે છે, જે ઔદ્યોગિક વિકાસ અને પારિસ્થિતિક સુરક્ષા વચ્ચે સંતુલન જાળવે છે.

ISFR ના વન આવરણની ટકાવારી સાથે રાજ્યની વનીકરણ યોજનાઓ (જેમ કે મહા વન કવચ) એ ઉચ્ચ ઉપજ આપતા જોડકાં જોડો પ્રકારના લક્ષ્યો છે.

સંલગ્ન PYQ · 1

2026GPSC_PRELIMSGS1
The 'Great Indian Bustard (GIB)' (Ghorad) is frequently seen in the news in the context of wildlife conservation efforts in western India. Consider the following statements regarding this species: 1. Currently, the highest surviving wild population of the Great Indian Bustard in India is located in the semi-arid grasslands of Gujarat. 2. It is a long-distance migratory bird that travels from Central Asia to the Indian subcontinent to escape harsh winters. Which of the above statement(s) is/are correct?