ગુજરાત સેમિકન્ડક્ટર સપ્લાય ચેઈન ઇકોસિસ્ટમ વિકાસ
Source:financialexpress ↗
આ શા માટે મહત્વનું છે
સેમિક્ધંડક્ટર્સ જેવા અત્યાધુનિક તકનીકી ક્ષેત્રોમાં રાજ્ય સ્તરીયૌદ્યોગિક નીતિઓ અને સપ્લાય ચેઈન વિકાસને સમજવું એ ભારતના હાઇ-ટેક મેન્યુફેક્ચરિંગ વિકાસ અને પ્રાદેશિક આર્થિક પ્રવાહો પર નજર રાખતા ઉમેદવારો માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
સારાંશ
ગુજરાત ભારતનું અગ્રણી હાઇ-ટેક મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ તરીકેનું પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરવા માટે, ચિપ ફેબ્રિકેશન યુનિટ્સ (ફેબ્સ) સ્થાપવાથી લઈને આનુષંગિક યુનિટ્સ, કાચો માલ અને ટેસ્ટિંગ સુવિધાઓ સહિત સમગ્ર સેમિકન્ડક્ટર સપ્લાય ચેઈન ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા તરફ તેનું વ્યૂહાત્મક ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- ગુજરાત સેમિકન્ડક્ટર ફેબ્રિકેશન યુનિટ્સ (ચિપ ફેબ) સ્થાપવાથી લઈને સર્વગ્રાહી સ્થાનિક સેમિકન્ડક્ટર સપ્લાય ચેઇન અને સહાયક ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવા તરફ તેનું ધ્યાન વિસ્તારી રહ્યું છે.
- આ પરિવર્તનમાં સેમિકન્ડક્ટર હબને આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે કાચો માલ, સ્પેશિયાલ્ટી કેમિકલ્સ, સાָધનોનું ઉત્પાદન, પેકેજિંગ અને ટેસ્ટિંગ સુવિધાઓ માટે રોકાણ આકર્ષવાનો સમાવેશ થાય છે.
- આ વ્યૂહાત્મક વિકાસ ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન અને સ્થિર મૂડીમાં તેના ટોચના ક્રમ પર આધાર રાખીને, ભારતમાં અગ્રણી ઔદ્યોગિક અને ઉત્પાદન પાવરહાઉસ તરીકે ગુજરાતના દરજ્જાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
મહત્વપૂર્ણ શબ્દો
ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન (ISM)
ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી મંત્રાલય (MeitY) હેઠળની એક વિશેષ નોડલ એજન્સી જે દેશમાં સેમિકન્ડક્ટર અને ડિસ્પ્લે ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા માટે ભારતની નાણાકીય પ્રોત્સાહન યોજનાઓનો અમલ કરે છે.
UPSC context
GS પેપર III (વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી - ટેક્નોલોજીનું સ્વદેશીકરણ); હાઇ-ટેક મેન્યુફેક્ચરિંગ અને સપ્લાય ચેઇન સ્થિતિસ્થાપકતા માટે સરકારી નીતિઓ વિશેની જાગરૂકતાનું પરીક્ષણ કરે છે.
નીતિ આયોગ
ભારત સરકારની સર્વોચ્ચ જાહેર નીતિ થિંક ટેન્ક કે જે industrial growth, economic planning, અને technology development ને માર્ગદર્શન આપવા માટે ૧૦-વર્ષના સેમિકન્ડક્ટર રોડમેપ જેવા વ્યૂહાત્મક બ્લૂપ્રિન્ટ્સ પ્રદાન કરે છે.
UPSC context
GS Paper III (ભારતીય અર્થતંત્ર - આયોજન અને ઔદ્યોગિક વિકાસ); કેન્દ્રીય આર્થિક નીતિ ઘડતર અને વ્યૂહાત્મક તકનીકી આયોજનનું જ્ઞાન ચકાસે છે.
ગુજરાત સરકાર
ઉપ-રાષ્ટ્રીય વહીવટી સત્તામંડળ જેણે સ્થાનિક ચિપ મેન્યુફેક્ચરિંગ અને સહાયક ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા માટે સક્રિય રાજ્ય નીતિઓ (ગુજરાત સેમિકન્ડક્ટર પોલિસી) અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર હબ (ધોલેરા અને સાણંદ) શરૂ કર્યા.
UPSC context
GPSC પેપર V / GS પેપર III (રાજ્ય-વિશિષ્ટ આર્થિક વિકાસ અનેindustrial નીતિ); ઉચ્ચ-તકનીકી ઉત્પાદન અને રોકાણ આકર્ષણમાં રાજ્ય-સ્તરીય પહેલોનું પરીક્ષણ કરે છે.
પ્રિલિમ્સ ટ્રેપ
ગુજરાતની સેમિકન્ડક્ટર નીતિ ફક્ત પ્રાથમિક ચિપ ફેબ્રિકેશન (ફેબ્સ) એકમો પૂરતી જ મર્યાદિત છે.
એસ્પિરન્ટ્સ એવું માની શકે છે કે ગુજરાત માત્ર ફેબ્રિકેશન (fabs) યુનિટ્સ ધરાવે છે; આ રાજ્ય સાણંદ અને ધોલેરામાં માઇક્રોન અને ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ જેવા ટેસ્ટિંગ, પેકેજિંગ (OSAT) અને મહત્વપૂર્ણ સહાયક એકમો પણ ધરાવે છે.
સંલગ્ન સ્થિર ખ્યાલો
સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન મૂલ્ય સાંકળ (વેલ્યુ ચેઇન) ના મુખ્ય ઘટકો કયા છે?
- ચિપ ડિઝાઇન: ડિઝાઇન: ઇલેક્ટ્રોનિક ડિઝાઇન ઓટોમેશન (EDA) સોફ્ટવેર (દા.ત., ARM, Qualcomm) નો ઉપયોગ કરીને ઇન્ટિગ્રેટેડ સર્કિટ (IC) બ્લૂપ્રિન્ટ્સ તૈયાર કરવા.
- સિલિકોન ફેબ્સ: ફેબ્રિકેશન: ફોટોલિથોગ્રાફીનો ઉપયોગ કરીને મૂડી-સઘન ક્લીનરૂમ્સ (Fabs) ની અંદર સિલિકોન વેફર્સનું માઇક્રોચિપ્સમાં ઉત્પાદન.
- પેકેજિંગ અને ટેસ્ટ: OSAT: આઉટસોર્સ્ડ સેમિકન્ડક્ટર એસેમ્બલી એન્ડ ટેસ્ટ - ભૌતિક જમાવટ માટે ચિપનું કટિંગ, પેકેજિંગ અને ટેસ્ટિંગ.
- કાચા માલ: અપસ્ટ્રીમ ઇનપુટ્સ: ચિપ ઉત્પાદન માટે આવશ્યક અતિ-શુદ્ધ વાયુઓ, ફોટોરેસિસ્ટ્સ, સ્પેશિયાલ્ટી કેમિકલ્સ અને સિલિકોન વેફર્સનો પુરવઠો પૂરો પાડવો.
આંતર-વિષય પેટર્ન
રાજ્યની ઔદ્યોગિક નીતિઓ + રાષ્ટ્રીય ટેક મિશન
ગુજરાતની સેમિકન્ડક્ટર નીતિનો વિકાસ રાજ્ય સ્તરીય ઔદ્યોગિક પ્રોત્સાહનો (GSIDC ફ્રેમવર્ક) ને ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન અંતર્ગત રાષ્ટ્રીય હાઇ-ટેક આત્મનિર્ભરતાના લક્ષ્યો સાથે જોડે છે.
ફેબ્સથી આ એન્સિલરીઝ + આયાત અવેજીકરણ રણનીતિ
ચિપ ફેબ્સથી કાચા માલ અને ટેસ્ટિંગ તરફ આગળ વધવું એ 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' ના અંતિમ એસેમ્બલીથી લઈને ડીપ કોમ્પોનન્ટ લોકલાઇઝેશન (ઘટકોના સ્થાનિકીકરણ) તરફના પરિવર્તનને બરાબર પ્રતિબિંબિત કરે છે.
ગુજરાત સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમ પરિવર્તન (ફેબ્સથી સહાયક સપ્લાય ચેઇન) વિધાન-આધારિત મેઇન્સ/પ્રિલિમ્સ પ્રશ્નો દ્વારા ચકાસવાની શક્યતા છે.
સંલગ્ન PYQ · 2
સંલગ્ન PYQ · 2
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
Which of the following statements are correct regarding the economy of Gujarat according to the Socio-Economic Review, 2024-2025 of Gujarat? 1. Gujarat has consistently contributed over 8% to India's GST collections, highlighting its economic vitality and strength. 2. During the year 2022-23, Gujarat stood first in handling total cargo among the states of India. 3. According to the results of Annual Survey of Industries (ASI) 2022-23, Gujarat is first in the country in Industrial Production and Fixed Capital.
- 2025GPSC_PRELIMSGS1
______ is one of the cities chosen by the NITI Aayog for its Growth Hub (G-HUB) programme to boost their economic growth.
